ศึกษาจากรัฐธรรมนูญของเวเนซุเอล่า

บทความโดย วิทยากร เชียงกูล ตีพิมพ์ใน นสพ. ผู้จัดการรายสัปดาห์     22 พฤษภาคม 2551 09:18 น.

อูโก ชาเวซ อดีตนายพันทหารบกผู้มีแนวคิดรักชาติและสังคมนิยมประชาธิปไตยไ ด้รับการเลือกตั้งเป็นประธานาธิบดีประเทศเวเนซุเอล่าในปลายปี พ.ศ. 2541 เขามาจากครอบครัวคนจนเชื้อสายผสม (ยุโรป อเมริกันอินเดียน และแอฟริกัน) เป็นนักการเมืองหน้าใหม่ อายุเพียง 44 ปี ได้รับการเลือกตั้ง เพราะเขามีนโยบายที่ก้าวหน้าเพื่อประโยชน์ของคนจน ต่อต้านผลประโยชน์ของทุนข้ามชาติ และนายทุนใหญ่ ซึ่งเป็นนโยบายที่ต่างจากพรรคการเมืองพรรคใหญ่ 2 พรรคที่ผลัดกันครองอำนาจมา 40 ปี

เพราะรัฐธรรมนูญเก่าที่ใช้มาแล้ว 40 ปี นั้นเอื้อประโยชน์คนชั้นสูงและคนชั้นกลางมากกว่าประชาชนส่วนใหญ่ ชาเวซจึงใช้สิทธิประธานาธิบดีในการออกกฤษฎีกาให้มีการลงประชามติว่า ประชาชนเห็นด้วยกับการจัดตั้งสภารัฐธรรมนูญเพื่อร่างรัฐธรรมนูญใหม่หรือไม่

ผลการลงประชามติ เสียงส่วนใหญ่เห็นด้วยกับการจัดตั้งสภาร่างรัฐธรรมนูญ ซึ่งสมาชิกมาจากการเลือกตั้งของประชาชน
การเลือกตั้งสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ ในปี 2542 มีผู้สมัคร (ที่ต้องมีคนลงชื่อสนับสนุนจำนวนหนึ่งจึงจะสมัครได้) 1,171 คน ประชาชนลงคะแนนเลือกให้เหลือ 128 คน บวกกับที่นั่งของชนพื้นเมืองชาวอเมริกันอินเดียนอีก 3 ที่นั่ง ซึ่งสภาชนเผ่าจะเป็นคนเลือกส่งมาเอง กลุ่มชาเวซซึ่งเชื่อว่ารัฐธรรมนูญใหม่เป็นเรื่องสำคัญที่จะนำไปสู่การปฏิรูปเศรษฐกิจสังคมของประเทศ ส่งคนที่มีความรู้และแนวคิดก้าวหน้าในกลุ่มและเครือข่ายพันธมิตร รวมทั้งรัฐมนตรีในคณะรัฐบาลของเขา 5 คนลาออกจากรัฐมนตรีไปสมัครเป็นสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ

สภาร่างรัฐธรรมนูญรณรงค์ได้รณรงค์จัดกิจกรรมให้ประชาชนทุกเชื้อชาติ ทุกเผ่าพันธุ์ ทุกระดับ ทุกชุมชนทั่วประเทศได้ร่วมประชุมและเสนอเนื้อหาสาระของรัฐธรรมนูญฉบับใหม่อย ่างกว้างขวาง สภาร่างรัฐธรรมนูญซึ่งประชุมกันสัปดาห์ละ 7 วัน ใช้เวลาราว 5 เดือนในการร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่เพื่อให้ประชาชนลงประชามติว่าจะรับหรือไม่รับ

ร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ (ปีพ.ศ.2542) ของเวเนซุเอล่าเป็นรัฐธรรมนูญมีเนื้อหาที่ก้าวหน้ากว่ารัฐธรรมนูญฉบับเก่าอย ่างมาก มีการปกป้องทรัพย์สมบัติที่สำคัญของชาติเช่นอุตสาหกรรมน้ำมันไม่ให้แปรรูปเป ็นของเอกชน มีการรับรองสิทธิมนุษยชนเพิ่มขึ้น รวมทั้งสิทธิที่ดินของชุมชน และระบบเศรษฐกิจรวมหมู่ของชนพื้นเมือง และสิทธิเรื่องการปกป้องสภาพแวดล้อม ยอมรับว่าคนที่ทำงานแม่บ้านเป็นคนงานที่มีสิทธิที่จะได้รับการประกันสังคมจา กรัฐบาล มีการจัดตั้งองค์กรอิสระชื่อว่า “ผู้ปกป้องประชาชน” เพื่อดูแลปกป้องสิทธิของพลเมือง และเปลี่ยนระบบการแต่งตั้งผู้พิพากษา ให้องค์กรสิทธิมนุษยชนของภาคประชาชนมีส่วนร่วมในการแต่งตั้งร่วมกับสภาผู้แทนด้วย

รัฐธรรมนูญยังให้สิทธิของประชาชน 20 % ของผู้มีสิทธิเลือกตั้งสามารถเข้าชื่อกันยื่นเรื่องต่อคณะกรรมการการเลือกตั ้งขอให้จัดให้มีการลงประชามติยอมรับหรือถอดถอนผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองทุกตำแหน่ง ตั้งแต่ประธานาธิบดีถึงนายกเทศมนตรีเมืองต่างๆที่อยู่ในตำแหน่งมาเป็นเวลาครึ่งหนึ่งของวาระการดำรงตำแหน่งนั้นๆได้

นอกจากนี้แล้วองค์กรภาคประชาชนมีบทบาทเพิ่มขึ้นในการร่วมเสนอชื่อผู้ดำรงตำแหน่งผู้พิพากษาศาลสูง (ซึ่งแต่เดิมขึ้นอยู่กับสภาผู้แทน) คณะกรรมการการเลือกตั้ง คณะกรรมการจริยธรรมสาธารณะ (อัยการสูงสุด ผู้ตรวจสอบบัญชีของรัฐ, ผู้ปกป้องสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ซึ่งเป็นองค์กรตรวจสอบคานอำนาจฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติ)

การลงประชามติเ รื่องรับหรือไม่รับรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ในเดือนธันวาคม 2542 ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งออกเสียงเห็นชอบ 71% ของผู้มาใช้สิทธิ การลงประชามติมีองค์กรระหว่างประเทศเข้ามาสังเกตการณ์และให้การรับรอง รัฐธรรมนูญฉบับนี้ประชาชนมีส่วนร่วมในการประชุมแสดงความคิดเพื่อเสนอแนะต่อส ภาร่างรัฐธรรมนูญมากกว่าครั้งใด และมากกว่าในหลายประเทศ รวมทั้งเป็นรัฐธรรมนูญที่มีเนื้อหาก้าวหน้า (เช่น รับรองสิทธิคนจน ชนกลุ่มน้อย) ที่สุดในลาตินอเมริกา

ตัวอย่างรัฐธรรมนูญเวเนซุเอล่า บางมาตรา

มาตรา 1 สาธารณรัฐโบลิวาเรียนของเวเนซุเอล่าเป็นประเทศเสรีที่มีอิสระที่ละเมิดมิได้ ยึดถือในมรดกที่เป็นหลักการทางจริยธรรมในด้านคุณค่าของอิสรภาพ ความเท่าเทียมกัน ความยุติธรรมและ สันติภาพโลก ของซิมอน โบลิวาร์ ผู้กู้อิสรภาพ เสรีภาพ อธิปไตยของชาติ สิทธิในการปกป้องประเทศ ปกป้องอาณาเขตและสิทธิในการกำหนดตนเองของชาติที่เป็นสิทธิที่ไม่อาจจะเปลี่ย นแปลงได้

มาตรา 2 ประเทศเวเนซุเอลลา เป็นรัฐที่ยึดถือเอาสังคมและประชาธิปไตยเป็นคุณค่าพื้นฐานของกฎหมาย ความยุติธรรม และการบังคับใช้ต่อชีวิต เสรีภาพ ความยุติธรรม ความเท่าเทียมกัน ความสมานฉันท์ ประชาธิปไตย ความรับผิดชอบต่อสังคม โดยให้ความสำคัญกับสิทธิมนุษยชน จริยธรรม และความแตกต่างทางการเมือง

มาตรา 9 ภาษาสเปนเป็นภาษาราชการ แต่การใช้ภาษาท้องถิ่นของชนกลุ่มน้อยในท้องถิ่นถือว่าเป็นภาษาราชการสำหรับคนท้องถิ่นที่ต้องยอมรับในขอบเขตทั่วอาณาเขต ในฐานะที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติและของมนุษยชาติ

มาตรา 12 แ ร่ธาตุ น้ำมัน และทรัพยากรธรรมชาติทั้งปวง ในอาณาเขตของชาติทั้งที่อยู่ใต้ดิน ใต้ทะเล พื้นที่ชายฝั่งทะเล และในอากาศเป็นทรัพย์สินของสาธารณะชน ห้ามโอนกรรมสิทธิ์ให้เป็นของเอกชนหรือชาวต่างชาติ

มาตรา 13 กรรมสิทธิ์ในอสังหาริมทรัพย์เป็นของชาวเวเนซุเอล่าเท่านั้น ห้ามโอนกรรมสิทธิ์ให้กับต่างชาติ ที่ดินว่างเปล่า เกาะ แก่ง ในแม่น้ำเป็นกรรมสิทธิ์ของรัฐ และห้ามออกเอกสารสิทธิ์ให้กับเอกชน นอกจากการให้เช่าใช้ประโยชน์เท่านั้น

ประเทศเวเนซุเอลลาเป็นดินแดนแห่งสันติภาพ ห้ามต่างชาติเข้ามาตั้งฐานทัพทางทหาร

มาตรา 21 ตำแหน่ง ยศถาบรรดาศักดิ์ไม่สามารถนำมาเป็นข้ออ้างเพื่อแสดง อภิสิทธิ์ หรือ เรียกร้องการปฏิบัติที่แตกต่างจากคนทั่วไปได้

มาตรา 23 สนธิสัญญา อนุสัญญา และกติการระหว่างประเทศ ที่เ กี่ยวข้องกับสิทธิมนุษยชนที่มีผลบังคับใช้ และรัฐบาลเวเนซุเอลลาได้ลงนาม หรือ ให้สัตยาบรรณ ถือว่าเป็นกฎหมายที่มีสถานะเท่าเทียมกับรัฐธรรมนูญ และมีอำนาจบังคับใช้เหนือกว่ากฎหมายภายในประเทศ ถ้าหากว่ากฎหมายร ะหว่างประเทศข้างต้นมีข้อความให้สิทธิและยอมรับการใช้สิทธิมากกว่าที่กำหนดไ ว้ในรัฐธรรมนูญฉบับนี้ หรือกฎหมายอื่น ก็ให้ถือว่ามีผลบังคับใช้ทันทีโดยศาลและหน่วยงานของรัฐทุกหน่วย

มาตรา 19 รัฐมีพันธกรณี ต้องสอบสวนและลงโทษเจ้าหน้าที่ของรัฐที่ละเมิดสิทธิมนุษยชน การลงโทษเจ้าหน้าที่ของรัฐผู้ละเมิดสิทธิมนุษยชนจะไม่ได้รับการยกเว้นตามกฎห มายฉบับอื่นๆ รวมทั้งกฎหมายการให้อภัยโทษหรือการนิรโทษกรรม

มาตรา 30 รัฐมีพันธกรณีในการจ่ายชดเชยค่าเสียหายอย่างเต็มที่ให้กับผู้เสียหาย หรือผู้ที่ได้รับมอบฉันทะตามกฎหมายในกรณีที่มีการละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยเจ้า หน้าที่ของรัฐ

มาตรา 73 การทำสนธิสัญญาระหว่างประเทศ ข้อตกลง หรือการให้สัตยาบรรณกติการะหว่างประเทศที่อาจจะมีผลกระทบต่ออธิปไตยของชาติ หรือการโอนอำนาจให้กับองค์กรเหนือรัฐ (รัฐวิสาหกิจ และการแปรรูป) จะต้องผ่านการลงประชามติโดยประชาชนทั้งประเทศ

มาตรา 301 รัฐสงวนสิทธิในการใช้นโยบายการค้าเพื่อปกป้องเศรษฐกิจของสาธารณะและธุรกิจของชาวเวเนซุเอล่า การลงทุน ธุรกิจ บริษัทและเอกชนชาวต่างชาติจะไม่ได้รับอนุญาตหรือได้รับสิทธิใดๆมากกว่าที่ประชาชนชาเวเนซุเอลลาได้รับ

มาตรา302 รัฐสงวนสิทธิตามที่กฎหมายกำหนดด้วยเหตุผลของประโยชน์ของชาติ อุตสาหกรรมน้ำมันและอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องทั้งด้านการผลิต ด้านตัวสินค้าและด้านการบริการเป็นสมบัติของชาติและเป็นอุตสาหกรรมยุทธศาสตร ์ ความมั่นคงโดยธรรมชาติ รัฐมีหน้าที่สนับสนุนอุตสาหกรรมแปรรูปผลผลิตจากอุตสาหกรรมข้างต้น ให้คนในชาติได้มีงานทำ ได้สร้างสรรค์พัฒนาเทคโนโลยี พัฒนาเศรษฐกิจให้เติบโต พัฒนาชาติให้มั่งคั่งเพื่อความอยู่ดีกินดีของคนส่วนใหญ่

มาตรา 307 การถือครองที่ดินขนาดใหญ่เป็นการขัดผลประโยชน์ของสังคม มาตรการทางภาษีต้องนำมาใช้เพื่อขัดขวางการถือครองประเภทนี้ รวมทั้งมาตรการอื่นๆ เพื่อนำที่ดินเหล่านี้มาทำประโยชน์ เกษตรกรมีสิทธิในการเป็นเจ้าของที่ดินทำกิน

มาตรา 308 รัฐจะปกป้องและสนับสนุนอุตสาหกรรมขนาดเล็ก ขนาดกลาง สหกรณ์ ธุรกิจของครอบครัวและธุรกิจของชุมชน เพื่อเป็นการสร้างงาน เพิ่มกำลังซื้อภายในประเทศ และสร้างความเข้มแข็งให้กับการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ รัฐมีหน้าที่จัดหาเงินทุนให้

มาตรา 333 รัฐธรรมนูญฉบับนี้เป็นรัฐธรรมนูญฉบับถาวร ในกรณีที่มีการยุติการใช้ด้วยอำนาจที่ไม่เป็นธรรม ประชาชนทุกคนมีหน้าที่ต้องต่อสู้เพื่อนำกลับมาใช้ใหม่

มาตรา 334 ผู้พิพากษาทุกคนมีพันธะกรณีในการเคารพและทำให้รัฐธรรมนูญฉบับนี้มีความศักดิ์สิทธิ์ กฎหมายใดๆที่ขัดแย้งกับรัฐธรรมนูญฉบับนี้ ถือว่าเป็นโมฆะ