RSS

ปัญญาชนของมวลชน (แนวคิดเรื่อง “ปัญญาชน” ของกรัมชี่ กับลู่ทางในการนำมาใช้วิเคราะห์ปัญญาชนไทย)

08 มี.ค.

ประเด็นความจำเป็นในการสร้างการต่อต้านภาวะการนำหรือการครอบงำทางอุดมการณ์ของชนชั้นผู้ปกครอง ทำให้หรัมชี่ให้ความสนใจและใช้ความพยายามอย่างหนักในการที่จะวิเคราะห์ว่า ชนชั้นผู้ไร้สมบัติ ซึ่งเป็นชนชั้นหลักในสังคมทุนนิยม (คู่กับชนชั้นนายทุน) จะสร้างปัญญาชนของชนชั้นตน ตลอดจนดึงปัญญาชนแบบจารีตและปัญญาชนของชนชั้นนายทุนเข้าเป็นพวกได้อย่างไร (12)

การเน้นบทบาทปัญญาชนของกรัมชี่ แตกต่างจากนักจารีตนิยมที่เน้นบทบาทของปัญญาชน เพราะเชื่อในความคิดแบบชนชั้นหัวกะทิ (elitism) ที่มองว่าคนเราฉลาดไม่เท่ากัน จึงต้องมีชนชั้นนำมาทำหน้าที่ในการนำตลอดไป กรัมชี่เน้นบทบาทของปัญญาชน เพราะเขาวิเคราะห์เห็นว่าเป็นความจำเป็นทางประวัติศาสตร์ขั้นตอนหนึ่ง ที่จะต้องอาศัยบริการของปัญญาชน เขาเห็นว่าแม้ว่าในทางอุดมคติแล้ว มวลชนควรจะเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง เพื่อปลดปล่อยตนเองให้เป็นอิสระด้วยตัวของตัวเอง (self emancipating) แต่ในทางความเป็นจริงแล้ว มวลชนขาดจิตสำนึกทางทฤษฎีซึ่งจะทำให้เขาตระหนักถึงความขัดแย้งที่ดำรงอยู่ในชีวิตของเขาเอง ดังนั้นพวกเขาจึงต้องการปัญญาชน

“มวลชนไม่สามารถรู้จักตนเอง ไม่สามารถเป็นอิสระได้อย่างแท้จริง ถ้าหวกพวกเขาไม่จัดตั้งองค์กรกันขึ้นมา (organizing itself) และจะไม่มีการจัดตั้งองค์กรขึ้นมาได้ ถ้าไม่มีปัญญาชน นั้นก็คือ ถ้าไม่มีนักจัดตั้งองค์กรและผู้นำ หรืออีกนัยหนึ่งก็คือ ถ้าไม่มีด้านทฤษฎีของการประสานกันของทฤษฎีกับการปฏิบัติซึ่งแสดงออกให้เห็นอย่างแจ่มชัด เป็นรูปธรรมโดยกลุ่มคนที่ “ชำนาญ” ในด้านการอธิบายแนวคิดและปรัชญา” (13)

กรัมชี่เชื่อว่า ภาระหน้าที่หลักของปัญญาชนก้าวหน้า คือ การช่วยอธิบายให้มวลชนเข้าใจปัญหาที่พวกเขาประสบจากกิจกรรมภาคปฏิบัติ ประสานเชื่อมโยงกับโลกทัศน์ที่มีลักษณะก้าวหน้าทางประวัติศาสตร์ เพื่อที่จะช่วยให้พวกเขาก่อเป็นกลุ่มพลังทางวัฒนธรรมและสังคม (cultural and social bloc) ขึ้นมา ปัญญาชนก้าวหน้าในทัศนะของกรัมชี่ ไม่ได้หมายถึงคนนอกที่ไปให้จิตสำนึกแก่มวลชน หากแต่เป็นนักทฤษฎีทีคลุกคลีเป็นส่วนหนึ่งของมวลชน พยายามอธิบายความหมายของกิจกรรมที่มวลชนดำเนินอยู่ เพื่อจะช่วยให้มวลชนได้ฟื้นพลวัต ความใฝ่ฝัน และจิตสำนึกที่แท้จริงของพวกเขาขึ้นมาจากการปฏิบัติ (การทำงานและการดำรงชีวิต) ของพวกเขาเอง

กรัมชี่ตระหนักดีว่า โอกาสที่ปัญญาชนและมวลชนจะเกิดช่องว่างแห่งความไม่เข้าใจกันนั้น มีอยู่ เขาจึงให้ความสำคัญกับปัญหาประชาธิปไตยและการมีบทบาทด้วยตัวเองของมวลชนอยู่มาก กรัมชี่เห็นว่ามี แต่เมื่อความสัมพันธ์ระหว่างปัญญาชนกับประชาชนผู้นำกับผู้ถูกนำ เป็นผลมาจากการมีส่วนร่วมกันอย่างเป็นหน่วยเดียวกัน (organic participation) จนอารมณ์ความรู้สึกกลายเป็นความเข้าใจและพัฒนาเป็นความรู้แล้วนั้นแหละ ทั้งสองฝ่ายจะเกิดความตระหนักในชีวิตที่มีลักษณะร่วมกัน และสร้างเป็นกลุ่มพลังทางสังคม หรือที่กรัมชี่เรียกว่า กลุ่มพลังทางประวัติศาสตร์ (historical bloc) ได้ (14)

แต่ปัญหาก็มีอยู่ว่า ในสังคมทุนนิยมที่ชนชั้นผู้ไร้สมบัติไม่มีฐานะทางเศรษฐกิจแลย เมื่อเทียบกับนายทุน รวมทั้งยังไม่ได้เป็นผู้ควบคุมสถาบันที่สำคัญ เช่น ระบบการศึกษาด้วย ชนชั้นผู้ไร้สมบัติจะมีโอกาสสร้างปัญญาชนของชนชั้นตนเองขึ้นมาได้อย่างไร เวทีที่พวกเขาจะมีโอกาสบ่มเพาะปัญญาชนของตนขึ้นมาได้บ้าง คือ พรรคการเมือง แต่โอกาสนั้นก็น้อยมาก เมื่อเทียบกับโอกาสที่นายทุนจะอาศัยกิจกรรมทางการผลิตสมัยใหม่สร้างปัญญาชนของชนชั้นตนขึ้นมา

++++

(12) กรัมชี่ให้ความสำคัญกับชนชั้นผู้ไร้สมบัติ หรือแรงงานรับจ้างมากกว่าชาวนา ส่วนหนึ่งเป็นเพราะอิตาลีเป็นประเทศที่เริ่มพัฒนาทุนนิยมค่อนข้างมาก ชนชั้นคนงานเป๋นชนชั้นที่เห็นได้ชัด ส่วนหนึ่งเป็นเพราะเขาเห็นว่าชาวนาไม่สามารถสร้างปัญญาชนของชนชั้นตนขึ้นมาได้ เพราะปัญญาชนที่มีพื้นฐานมาจากชาวนา จะถูกตัดขาดจากวิถีการผลิตแบบชาวนา และถูกดึงไปเป็นปัญญาชนของชนชั้นอื่น Quintin Hoare เล่มเดิม หน้า 6.

(13) Quintin Hoare เล่มเดิม หน้า 334.

(14) กลุ่มพลังทางประวัติศาสตร์ หมายถึง การที่มีพลังทางเศรษฐกิจ สังคม อุดมการณ์ รวมกันเป็นหน่วยเดียวในช่วงใดช่วงหนึ่งของประวัติศาสตร์ เพื่อจะทำการเปลี่ยนแปลง ความหมายคล้ายๆกับพันธมิตรหรือแนวร่วมแต่มีนัยลึกซึ้งมากกว่านั้น.
DAvid Mclellan เล่มเดิม หน้า 185.

วิทยากร เชียงกูล
ปัญญาชน : ชนชั้นนำในโลกยุคข้อมูลข่าวสาร
ISBN 974-89302-5-2

Advertisements
 

ป้ายกำกับ: , , , , , , ,

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: