RSS

true costs และ 30 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

23 พ.ค.

1. transnational corporation บรรษัทลงทุนข้ามชาติ บรรษัทขนาดใหญ่ของนายทุนจากประเทศพัฒนาอุตสาหกรรมและประเทศตลาดเกิดใหม่ที่มีสาขาหรือไปดำเนินกิจการอยู่ในหลายประเทศ โดยมีศูนย์กลางอยู่ที่ประเทศใดประเทศหนึ่ง

2. Transparency International (TI) องค์กรระหว่างประเทศ เพื่อเปิดโปงและลดการคอรัปชั่นในประเทศต่างๆ และส่งเสริมการบริหารจัดการที่ดี ซึ่งเป็นปัจจัยที่จะช่วยให้เกิดการพัฒนาประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพและเป็นธรรมขึ้น มีการพิมพ์รายงานเปรียบเทียบทุกปี ว่าประเทศไหนมีอัตราคอรัปชั่นสูงหรือต่ำอย่างไร ( www.transparency.org )

3. true costs ต้นทุนที่แท้จริง การผลิตสินค้าและบริการมีทั้งต้นทุนการตลาดและต้นทุนที่ไม่ใช่ต้นทุนการตลาด (nonmarket costs) ในระบบเศรษฐกิจทุนนิยม ธุรกิจเอกชนจะคิดเฉพาะต้นทุนการตลาด โดยไม่รวมเอาต้นทุนทางสังคม เช่น การทำให้สภาพแวดล้อมเสียหายและการได้ประโยชน์หรือเสียประโยชน์จากปัจจัยภายนอกที่เกี่ยวข้อง (externalities) มาคิดด้วย จึงเป็นหน้าที่ของรัฐที่จะเข้ามาควบคุมดูแล เช่น การกำหนดให้ธุรกิจต้องลงทุนเรื่องการบำบัดของเสีย หรือต้องเสียภาษีสภาพแวดล้อม เพื่อรับผิดชอบภาระต้นทุนที่แท้จริง และลดหรือชะลอการทำลายสภาพแวดล้อมลง

4. underdeveloped country ประเทาด้อยพัฒนา ประเทศที่ยังไม่สามารถนำทรัพยากรทีมีอยู่รวมทั้งทรัพยากรคนมาใช้ในการผลิตให้เกิดประโยชน์เต็มที่อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ความสามารถในการผลิตสินค้าโดยทั่วไปต่ำ ประชาชนมีฐานะความเป็นอยู่ต่ำ

5. underemployment การทำงานต่ำกว่าระดับความสามารถหรือวุฒิการศึกษา หรือทำงานเพียงบางเวลา ทั้งที่สามารถจะทำงานเต็มเวลาได้หากมีงานให้ทำ

6. underground economy เศรษฐกิจใต้ดิน กิจกรรมทางเศรษฐกิจแบบไม่เป็นทางการ เช่น การค้าขาย รับจ้างเล็กๆน้อยๆ หรือรวมทั้งกิจกรรมผิดกฎหมาย

7. unequal exchange การแลกเปลี่ยนที่ไม่เป็นธรรม ความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่าง 2 ประเทศ หรือมากกว่านั้น เมื่อประเทศยิ่งเป็นฝ่ายได้ประโยชน์มากกว่าอีกฝ่ายหนึ่ง คำตรงข้ามกัน คือ fair trade การค้าที่เป็นธรรมที่ฝ่ายประเทศพัฒนาเรียกร้องว่า ควรถือเป็นนโยบายที่สำคัญยิ่งกว่า free trade การค้าเสรี

8. uneven development การพัฒนาที่ไม่สม่ำเสมอ แนวโน้มของการพัฒนาในระบบทุนนิยมโลกที่ประเทศหนึ่งหรือภูมิภาคหนึ่งเจริญเติบโตสูง ขณะที่ประเทศอื่นหรือภูมิภาคอื่นเติบโตช้าและยากจนกว่า จึงเป็นหน้าที่ของรัฐที่จะต้องหารายได้และเก็บภาษีจากผู้ที่ร่ำรวยกว่าไปช่วยผู้ที่ยากจนกว่าพัฒนาขึ้นมา เพื่อให้กระบวนการพัฒนาโดยรวมก้าวหน้าต่อไปได้

9. UNDP คำย่อจาก The United Nations Development Program โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ ทำหน้าที่ส่งเสริมการพัฒนาแบบยั่งยืน เช่น เพิ่มการจ้างงาน, ปกป้องสภาพแวดล้อม, ขจัดความยากจน เป็นผู้ทำรายงานคุณภาพชีวิตมนุษย์ (human development index) ของประเทศต่างๆในเชิงเปรียบเทียบทุกปี โดยใช้วิธีวัดที่กว้างกว่าการวัดผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ ( www.undp.org )

10. unearned income รายได้จากค่าเช่า ดอกเบี้ย เงินปันผล ซึ่งเป็นรายได้ที่ไม่ได้มาจากน้ำพักน้ำแรงโดยตรง และไม่ได้ถูกเก็บภาษี ณ แหล่งที่มาของรายได้เหมือนกับภาษีรายได้จากค่าจ้าง รัฐบาลที่เป็นประชาธิปไตยต้องหาวิธีเก็บภาษีจากรายได้ประเภทนี้ต่างหาก เพื่อให้เกิดการจัดสรรทรัพยากรอย่างเหมาะสมและความเป็นธรรมในสังคม

11. unemployment การว่างงาน ในทางเศรษฐศาสตร์และสถิตินับเฉพาะผู้ที่มีอายุในวัยทำงาน มีร่างกายและสุขภาพจิตสมบูรณ์พอที่จะทำงานได้และสมัครใจที่จะทำงาน เป็นปัญหาที่สำคัญปัญหาหนึ่งในโลกทุนนิยม ที่นายทุนมักเน้นการใช้เครื่องจักร คอมพิวเตอร์ เพื่อลดต้นทุนและหากำไรสูงสุด

12. unfair competition การแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม เช่น การตัดราคาเพื่อทำลายให้ผู้ผลิตรายเล็กต้องขาดทุนจนออกจากตลาดไป การโฆษณาที่เกินความจริง

13. UN global impact หลักการเรื่อง ผลกระทบต่อโลกของสหประชาชาติ ข้อเสนอที่เลขาธิการสหประชาชาติ นายโคฟี่ อันนัน ได้เสนอต่อที่ประชุม The world Economic Forum ที่ Davos ใน ค.ศ.1999 เรียกร้องให้บริษัทธุรกิจในฐานะพลเมืองโลก ให้เป็นส่วนหนึ่งของการแก้ไขปัญหาของโลกาภิวัตน์ด้านการสนับสนุนหลักการพื้นฐาน 10 ข้อที่เกี่ยวกับสิทธิมนุษยชน มาตรฐานแรงงาน สภาพแวดล้อม และการต่อต้านการคอรัปชั่นดังต่อไปนี้
สิทธิมนุษยชน
หลักการที่ 1 บริษัทธุรกิจควรสนับสนุนและเคารพต่อการปกป้องคุ้มครองสิทธิมนุษยชนที่นานาชาติได้ประกาศรับรองไปแล้ว
หลักการที่ 2 บริษัทธุรกิจจะต้องไม่เข้าไปมีส่วนร่วมรู้เห็นในการละเมิดสิทธิมนุษยชน
มาตรฐานแรงงาน
หลักการที่ 3 บริษัทธุรกิจจะต้องสนับสนุนเสรีภาพในการจัดตั้งสมาคม และยอมรับอย่างจริงจังเรื่องสิทธิในการต่อรองแบบรวมหมู่ของสหภาพ/กลุ่มแรงงาน
หลักการที่ 4 ต้องกำจัดการใช้แรงงานแบบบังคับและแรงงานทาสทุกรูปแบบ
หลักการที่ 5 ต้องยกเลิกการใช้แรงงานเด็ก
หลักการที่ 6 กำจัดการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมในเรื่องการจ้างงานและอาชีพ
สภาพแวดล้อม
หลักการที่ 7 บริษัทธุรกิจควรสนับสนุนแนวทางถ้ามีความเสี่ยงก็ไม่ควรทำ (precautionary approach) ในเรื่องปัญหาสภาพแวดล้อม
หลักการที่ 8 มีความริเริ่มในการส่งเสริมความรับผิดชอบเรื่องอนุรักษ์สภาพแวดล้อมในระดับที่สูงขึ้น
หลักการที่ 9 ส่งเสริมและแพร่กระจายการใช้เทคโนโลยีที่เป็นมิตรต่อสภาพแวดล้อม
การต่อต้านการคอรัปชั่น
หลักการที่ 10 บริษัทธุรกิจควรต่อต้านการคอรัปชั่นทุกรูปแบบ รวมทั้งการเรียกและให้สินบน

14. UNICEF – United Nations Children’s Fund กองทุนเพื่อการพัฒนาเด็กแห่งสหประชาชาติ องค์กรหนึ่งของสหประชาชาติเพื่อปกป้องคุ้มครองและพัฒนาเด็กในประเทศกำลังพัฒนาโดยเฉพาะในเรื่องอาหาร น้ำ สาธารณสุข การศึกษา

15. unfair trade practices พฤติกรรมที่ขาดจรรยาบรรณของบริษัทหรืออุตสาหกรรม เช่น การโฆษณาที่ชวนให้ผู้ซื้อเข้าใจผิดและหลงซื้อ การบรรจุน้ำหนักไม่ครบตามที่ระบุไว้ในหีบห่อ

16. United NAtions องค์การสหประชาชาติ  องค์การของประเทศต่างๆทั่วโลกที่มีเป้าหมายเพื่อรักษาสันติภาพและสนับสนุนการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศสมาชิก

17. United NAtions Conference on Trade and Development (UNCTAD) การประชุมว่าด้วยการค้าและการพัฒนาขององค์การสหประชาชาติ เป็นองค์กรเพื่อการต่อรองกันระหว่างประเทศพัฒนาอุตสาหกรรมกับประเทศด้อยพัฒนาเกี่ยวกับเงื่อนไขการค้า การกู้ยืมเงินและเงินช่วยเหลือ

18 UN Convention Against Corruption อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการต่อต้านคอรัปชั่น อนุสัญญาที่มีการลงนามและประกาศใช้ในปี ค.ศ. 2003        เป็นแนวทางปฏิบัติเพื่อป้องกันการคอรัปชั่น  ทั้งในภาครัฐและเอกชน ด้วยการจัดตั้งองคกรเพื่อป้องกันและปราบปรามคอร์รัปชั่น การทำให้การใช้จ่ายของพรรคการเมืองและการรณรงค์หาเสียงเลือกตั้งเป็นไปอย่างโปร่งใส การกำหนดให้เจ้าหน้าที่รัฐต้องรายงานทรัพย์สินและรายได้ส่วนตัว ส่งเสริมบทบาทของสื่อมวลชน นักวิชาการ องค์กรพัฒนาเอกชน ให้ช่วยตรวจสอบป้องกันและปราบปรามคอรัปชั่น ฯลฯ

19. Universal Declaration Human Rights คำประกาศสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ซึ่งรับรองในที่ประชุมใหญ่ของสหประชาชาติเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม ปี ค.ศ.1948  เป็นปฏิกิริยาตอบสนองต่อปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 เช่น การกักขังและฆ่าหมู่ชาวยิวโดยพวกนิยมลัทธินาซี ปัญหาผู้อพยพ ปัญหานักโทษสงครามได้รับการปฏิบัติอย่างทารุณ ในปี ค.ศ. 1966 ได้มีการประกาศอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิมนุษยชนเพิ่มเติมอีก 2 ฉบับ คือ อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิทางการเมือง (Convenant on Civil and Political Rights) และอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรม (Convenent on economics, Social and Cultural Rights) ซึ่งผูกพันทางกฎหมายให้ประเทศผู้เซ็นสัญญาต้องปฏิบัติตามอนุสัญญาฉบับแรก ประกาศว่าคนทุกคนมีสิทธิในชีวิต เสรีภาพในการคิด การได้รับปฏิบัติอย่างเสมอภาคในศาล เสรีภาพในการประชุม และคนไม่ควรถูกทรมานเป็นทาสหรือแรงงาน อนุสัญญาฉบับที่ 2 ประกาศว่า ทุกคนมีสิทธิที่จะได้รับเงื่อนไขการทำงานที่เป็นธรรมและเหมาะสม จัดตั้งสหภาพแรงงาน มีมาตรฐานชีวิตความเป็นอยู่ที่พอเพียง การนับถือศาสนา การมีส่วนร่วมในชีวิตทางวัฒนธรรม และความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ ในปี ค.ศ. 1989 มีการเพิ่มอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก (Convention of the Rights of the Child) เอกสารทั้ง 4 ฉบับนี้ประกอบกันเป็น International Bill of Rights กฎบัตรนานาชาติว่าด้วยสิทธิ

20. venture philanthropy การลงทุนทำกิจกรรมเพื่อประโยชน์ส่วนรวม โดยเศรษฐียุคใหม่ซึ่งเลิกใช้วิธีบริจาคแบบเก่า และเข้าไปร่วมหรือทำโครงการสาธารณประโยชน์โดยไม่แสวงหากำไรด้วยตนเองเพิ่มขึ้น การทำกิจกรรมในลักษณะนี้อาจมีส่วนช่วยให้องค์กรเพื่อสาธารณกุศลมีการบริการที่มีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น เพราะที่ผ่านๆมาไม่ค่อยมีการตรวจสอบเรื่องประสิทธิภาพและความโปร่งใสในการบริหารขององค์กรสาธารณกุศลเท่าที่ควร

21. visualization เทคนิคในการสร้างภาพขึ้นมาในจิตใจ หรือสร้างภาพจินตนาการเกี่ยวกับเหตุการณ์หรือผลที่คาดหมายไว้ เป็นการช่วยทางจิตใจให้เกิดความเชื่อมั่น และทำงานให้ได้รับความสำเร็จ

22. voluntary simplicity การใช้ชีวิตเรียบง่ายแบบสมัครใจ การเลือกวิถีชีวิตที่พยายามหลีกเลี่ยงความฟุ่มเฟือยหรูหรา, เสแสร้ง ทั้งในระดับบุคคลและในองค์กร อันเป็นผลมาจากการที่มีคนตื่นตัวเรื่องปัญหาการทำลายสภาพแวดล้อมและความเหลื่อมล้ำต่ำสูงในสังคมโลกมากขึ้น และเห็นว่าวิถีชีวิตแบบนี้จะช่วยแก้ไขหรือลดปัญหาได้บ้าง หรืออย่างน้อยก็เป็นการแสดงจิตสำนึกและการสร้างตัวอย่างที่ดี

23. voucher system ระบบที่รัฐบาลอังกฤษสมัยนายกรัฐมนตรีแทตเชอร์เสนอให้คูปองการศึกษาแก่เด็กและเยาวชน เพื่อที่นักเรียนนักศึกษาสามารถนำคูปองการศึกษานี้ไปใช้จ่ายเป็นค่าเล่าเรียนที่สถาบันการศึกษาไหนก็ได้ รวมทั้งสถาบันการศึกษาเอกชน เป็นวิธีการให้สวัสดิการทางการศึกษาแก่ประชาชนที่ยุติธรรมกว่าการอุดหนุนงบประมาณให้สถาบันการศึกษาของรัฐ เนื่องจากอุดหนุนที่ตัวนักเรียนนักศึกษาโดยตรงในอัตราเท่ากัน ไม่ใช่อุดหนุนเฉพาะสถาบันการศึกษาของรัฐ

24. Wal-mart effect ผลกระทบทางเศรษฐกิจต่อชุมชนจากการขยายตัวของบริษัทข้ามชาติที่เป็นเจ้าของร้านค้าปลีก WAL-MART ที่มีสาขาเป็นเครือข่ายทั่วโลก ทั้งผลกระทบในแง่ลบ เข่น การบีบให้ร้านค้าเล็กๆต้องขาดทุนเลิกกิจการไป การทำให้อัตราจ้างในท้องถิ่นลดลง และผลกระทบในแง่บวก เช่น การทำให้อัตราเงินเฟ้ออยู่ในระดับต่ำ และผลิตภาพอยู่ในระดับสูง

25. washington consensus ฉันทามติวอชิงตัน มติการประชุมของธนาคารโลก กองเงินทุนระหว่างประเทศและสถาบันอื่นๆ ที่เสนอแนวนโยบายการมุ่งเสริมการเปิดเสรีทางการลงทุนและการค้า เช่น การเปิดเสรีในเรื่องการค้า การลงทุน และอัตราดอกเบี้ย การส่งเสริมการแปรรูปรัฐวิสาหกิจให้เป็นเอกชน การลดกฎเกณฑ์การเงินการค้าต่างๆ การทำให้สิทธิในทรัพย์สินมั่นคงขึ้น ฯลฯ

26. water น้ำ เป็นทรัพยากรที่ผลิตทดแทนขึ้นใหม่ได้ (น้ำระเหยขึ้นไปเป็นเมฆและตกลงมาเป็นฝน)  แต่มีจำกัด โดยเฉพาะน้ำจืดซึ่งมีเพียง 3% ของน้ำทั้งโลก มนุษย์แต่ละคนต้องการน้ำอย่างน้อย 5 ลิตรต่อวัน เพื่อความอยู่รอดขั้นพื้นฐาน มนุษย์ในแต่ละประเทศได้ใช้น้ำโดยเฉลี่ยแตกต่างกัน ตั้งแต่ 5.4 ลิตรต่อวันในมาดากัสการ์ ไปจนถึง 500 ลิตรต่อวันในสหรัฐฯ การที่ประชากรโลกเพิ่มขึ้นและมีความต้องการใช้น้ำจืดเพิ่มขึ้น ทำให้การหาน้ำจืดมาสนองความต้องการของมนุษย์เป็นปัญหาสำคัญมากขึ้น UNDP พยากรณ์ในปี ค.ศ.1997 ว่าภายใน 50 ปีข้างหน้า ประชากรที่จะเผชิญปัญหาขาดแคลนน้ำจะมีถึง 3 พันล้านคน

27. water resource management การจัดการทรัพยากรน้ำ ปัญหาการจัดการน้ำจืดเพื่อใช้เป็นน้ำดื่ม ปรุงอาหาร ใช้ทำความสะอาดร่างกาย เพื่อการเกษตร และกิจกรรมอื่นๆเป็นปัญหาใหญ่ของมนุษย์ทั้งโลก เนื่องจากน้ำจืดในโลกนี้มีจำกัด และเรายังไม่รู้จักวิธีเก็บรักษาและใช้น้ำจืดอย่างมีประสิทธิภาพ ขณะที่ประชากรเพิ่มขึ้น ความต้องการเพิ่มขึ้น และการแย่งกันใช้ทรัพยากรเพื่อประโยชน์ทางการค้า ทำให้ยิ่งมีการใช้น้ำจืดแบบสิ้นเปลือง ทำลายล้างมากขึ้น การเก็บกักน้ำด้วยวิธีการสร้างเขื่อนขนาดใหญ่ยังมีปัญหาผลประทบในทางลบ ในด้านการทำให้เกิดความไม่สมดุลทางธรรมชาติ ทำให้ที่ดินมีความอุดมสมบูรณ์ลดลง โดยเฉพาะที่ดินที่อยู่ใต้เขื่อน และการสูญพันธุ์หรือลดจำนวนของปลาและสัตว์น้ำอื่นๆ บางแห่งก็ใช้คำว่า water and land resource management คือ รวมการจัดการทรัพยากรน้ำและดิน ซึ่งเกี่ยวโยงกันอย่างสำคัญไว้ด้วย

28. wealth tax การเก็บภาษีจากเจ้าของทรัพย์สิน เช่น ที่ดิน, หุ้น โดยการประเมินทุกปี บางประเทศ เช่น นอร์เวย์ เก็บจากบริษัทด้วย ทั้งนี้เพื่อทำให้การกระจายทรัพย์สิน และรายได้ในหมู่ประชาชนเกิดความเป็นธรรมขึ้น

29.welfare capitalism ระบบทุนนิยมที่รัฐบาลร่วมกับภาคเอกชนจัดระบบสวัสดิการเข้ามาช่วยเหลือคนทำงานและประชากรที่เสียเปรียบหรือด้อยโอกาส เพื่อยกมาตรฐานแรงงานและความเป็นอยู่ของคนไม่ให้แตกต่างกันมาก ช่วยให้คนมีรายได้ มีอำนาจซื้อ และเศรษฐกิจได้เจริญเติบโตต่อไป

30. welfare economics เศรษฐศาสตร์สวัสดิการ เศรษฐศาสตร์ที่ศึกษาถึงผลของนโยบายทางเศรษฐกิจต่อชุมชนทั้งหมด เพื่อหาทางให้สมาชิกในสังคมได้มีฐานะความเป็นอยู่ดีขึ้น

31. welfare state รัฐสวัสดิการประเทศ เช่น แถบยุโรปเหนือ ซึ่งรัฐบาลถือว่าตนมีความรับผิดชอบพื้นฐานในการดูแลสวัสดิการของประชาชนในเรื่องการศึกษา สุขภาพ การจ้างงานและการเกษียณอายุ

ที่มา
วิทยากร เชียงกูล
อธิบายศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนา, – – กรุงเทพฯ : สายธาร, 2550.
ISBN : 978-974-94365-7-8

Advertisements
 

ป้ายกำกับ: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: