RSS

social rights และ 30 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

04 มิ.ย.

1. social rights สิทธิทางสังคม สิทธิด้านการศึกษา สาธารณสุข มาตรฐานความเป็นอยู่ที่ประชาชนทึกคนควรจะได้รับจากสังคมอย่างเสมอภาคกันโดยไม่มีการเลือกปฏิบัติ ในเรื่อง เพศ ชาติพันธุ์ ศาสนา และโดยเฉพาะคนที่อ่อนแอทางการเมือง  เป็นกลุ่มเสี่ยงหรือด้อยโอกาส ยิ่งควรได้รับการดูแลจากสังคมให้ได้รับสิทธิทางสังคมเหล่านี้อย่างทั่วถึงและมั่นคง

2. social security การประกันสังคม ระบบที่กำหนดให้นายจ้างและลูกจ้างจ่ายเงินสะสมทุกเดือนเข้ากองทุนประกันสังคม และกองทุนจะเป็นผู้จ่ายค่ารักษาพยาบาล การพิการ บำเหน็จบำนาญหลังเกษียณอายุของลูกจ้าง

3. Social work การทำงานด้านสังคมสงเคราะห์ และสวัสดิการสังคมสำหรับคนยากจน ผู้ด้อยโอกาส เด็ก คนชรา ผู้หญิง ฯลฯ ทั้งที่จัดโดยรัฐบาลกลาง รัฐบาลท้องถิ่น ชุมชน หรือองค์กรพัฒนาเอกชนที่ไม่มีจุดมุ่งหมายในการหากำไร

4. socialism คติหรือระบบสังคมนิยม รูปแบบทางเศรษฐกิจสังคมที่ประชาชนผู้ใช้แรงงานเป็นเจ้าของปัจจัยการผลิตและการกระจายสินค้าร่วมกันโดยผ่านทางองค์กรของรัฐ สหกรณ์ หรือคอมมูน แต่ละคนมีสิทธิที่จะได้รับบริการจากรัฐอย่างทั่วหน้ากัน และได้รับผลตอบแทนจากการทำงานตามผลงานของตนโดยไม่มีความแตกต่างทางฐานะและรายได้มากนัก

5. sociocultural evolution วิวัฒนาการทางสังคมและวัฒนธรรม สาขาวิชาที่ศึกษาว่าสังคมและวัฒนธรรมของมนุษย์ว่าวิวัฒนาการอย่างไรในขั้นตอนต่างๆของประวัติศาสตร์ เทคโนโลยี โครงสร้างทางสังคม ค่านิยมทางสังคม มีความสัมพันธ์กันอย่างไร เปลี่ยนแปลงอย่างไรและทำไม นักวิชาการกระแสหลักมองวิวัฒนาการของมนุษยชาติโดยรวมว่ามีวิวัฒนาการลำดับขั้นจากสังคมโบราณแบบล้าหลัง มาสู่สังคมพัฒนาอุตสาหกรรมที่ก้าวหน้าขึ้นอย่างไร แต่นักวิชาการสมัยใหม่เริ่มมองว่า สังคมแต่ละสังคมมีวิวัฒนาการของตนเองที่มีลักษณะเฉพาะ ไม่จำเป็นต้องวิวัฒนาการไปในเส้นทางเดียวกันแบบเส้นตรง

6. Solidar พันธมิตรนานาชาติของสหภาพแรงงานและองค์กรพัฒนาเอกชนที่รณรงค์ เพื่อความเป็นธรรมทางสังคมและเศรษฐกิจในยุโรปและประเทศอื่นๆ มีสำนักงานใหญ่อยู่ที่บรัสเซลล์ ทำกิจกรรมด้านให้ความช่วยเหลือด้านการพัฒนาและมนุษยธรรม  การผลักดันนโยบายทางสังคม การให้บริการทางสังคมและส่งเสริมการศึกาตลอดชีวิต เชื่อในเรื่องสิทธิมนุษยชนในทุกด้าน และเห็นว่า วิธีที่จะช่วยทำให้ได้มาซึ่งความเป็นธรรม คือ ความสมัครสมานสามัคคีช่วยเหลือซึ่งกันและกัน (Solidarity)

7.solidarism คติทางเศรษฐกิจการเมืองที่ให้รัฐรับผิดชอบในการจัดที่อยู่อาศัยประกันภัย การรักษาพยาบาล และสวัสดิการต่างๆในสังคมให้คนจน โดยเก็บภาษีจากคนรวย

8. south กลุ่มประเทศยากจนและพัฒนาทางอุตสาหกรรมน้อยกว่า ส่วนใหญ่อยู่ในเอเชีย แอฟริกา ละตินอเมริกา ซึ่งอยู่ทางตอนใต้ของเส้นศูนย์สูตรของโลก จึงนิยมใช้คำว่า กลุ่มใต้ ซึ่งตรงกันข้ามกับกลุ่มเหนือ (north)

9. spiritual development การพัฒนาทางด้านจิตวิญญาณ การพัฒนาจิตสำนึกความเข้าใจในเรื่องธรรมชาติของสรรพสิ่ง การอยู่ร่วมกันแบบเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ มีความรักต่อกัน ไม่เห็นแก่ตัว ไม่หลงยึดตัวเอง ถือกันว่าเป็นการพัฒนาขั้นสูงของมนุษย์

10. spiritual intelligence ความฉลาดด้านจิตวิญญาณ ความฉลาดในการมองและการแก้ปัญหาเกี่ยวข้องกับความหมายและคุณค่าในชีวิตของเรา ความฉลาดในการลงมือทำและใช้ชีวิตในบริบทที่กว้างกว่า มั่งคั่งกว่า ให้ความหมายมากกว่า การทำงานหาเงินเพื่อสนองความต้องการขั้นต้นของเราไปแบบวันต่อวัน เป็นความฉลาดที่จะช่วยเสริมให้ความฉลาดทางปัญญา IQ และความฉลาดทางอารมณ์ EQ ทำงานได้ดีขึ้น

11.squat การเข้าไปยึดครองอาคารที่ถูกทอดทิ้งให้รกร้างว่างเปล่าไม่มีคนอยู่เพื่อใช้เป็นที่อยู่อาศัย มีการทำเช่นนี้กันเป็นขบวนการในช่วงทศวรรษ 1960 และ 1970 ในยุโรปตะวันตก สนับสนุนโดยปัญญาชนหนุ่มสาวนักกิจกรรมทางการเมืองและสังคม ขบวนการนี้ได้เรียกร้องให้รัฐบาลยอมรับสิทธิหรือให้ความอะลุ้มอล่วยแก่ squatters ผู้ยึดครอง เนื่องจากรัฐบาลยังไม่สามารถแก้ปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัยให้กับคนจนในเมืองได้เพียงพอ

12. stake  holder economy (stake holding) ระบบเศรษฐกิจที่รัฐบาลใช้วิธีการแทรกแซงกลไกตลาดเพื่อช่วยให้ประชาชนได้ประโ ยชน์สูงสุด  เช่น ตลาดแรงงาน การมีค่าจ้างแรงงานขั้นต่ำ และลดการกีดกันต่างๆหรือในทางธุรกิจมีการส่งเสริมให้พลเมืองเข้าถึงและมีควา มรับผิดชอบที่ช่วยกันดูแลธุรกิจให้ทำเพื่อสังคมอย่างยุติธรรม คำว่า stake holder หมายถึง ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ซึ่งหมายรวมถึงผู้บริโภคหรือทุกคนในสังคม ใช้แทนคำว่า shareholder ซึ่งหมายถึงผู้ถือหุ้น

13. structural adjustment program (sap) โปรแกรมที่ธนาคารโลกและกองทุนเงินระหว่างประเทศกำหนดให้ประเทศกำลังพัฒนาที่กูเงินจากตน ต้องเปลี่ยนแปลงนโยบายและกฎหมายเพื่อเปิดให้ทุนต่างชาติเข้าไปลงทุนและค้าขายกับประเทศเหล่านั้นได้อย่างเสรีเพิ่มขึ้น

14. subaltern studies การศึกษาสังคมในโลกที่สามในยุคหลังอาณานิคม โดยเน้นการมองจากสิ่งที่เกิดขึ้นกับประชาชนชั้นล่างในสังคมมากกว่าการศึกษาบทบาทของชนชั้นนำ คำว่า subaltern มาจากบทความของ Antonio Gramsci (1881-1937) มาร์กซิสม์ชาวอิตาเลียน หมายถึง กลุ่มคนที่อยู่ในระดับต่ำในฐานะและบทบาททางสังคม กลุ่มที่เผยแพร่แนวคิดนี้ คือนักวิชาการจากอินเดียใต้ ในคริสต์ศตวรรษ 1980 นำโดย Rangjit Guha นักประวัติศาสตร์ชาวอินเดียผู้เขียนเรื่องกบฎชาวนาในอินเดียยุคอาณานิคมและเรื่องอื่นๆ

15. subsidiarity หลักการซึ่งเสนอว่าหน่วยงานกลางควรจะทำงานเฉพาะงานที่ไม่สามารถกระจายให้หน่วยงานย่อยหรือท้องถิ่นทำงานอย่างได้ผลเท่านั้น ง่านอื่นๆควรจะให้หน่วยเล็กที่สุดหรืออยู่ระดับต่ำที่สุดเป็นผู้ทำ เพราะว่าพวกเขาจะอยู่ใกล้กับปัญหา รู้ปัญหาและกล้าตัดสินใจได้ดีกว่าฝ่ายบริหารที่อยู่ส่วนกลาง

16. subsistence economy เศรษฐกิจ ยังชีพ เศรษฐกิจที่กลุ่มสมาชิกผลิตสิ่งของจำเป็นเพื่อบริโภคและใช้ด้วยตัวเองหรือภา ยในกลุ่มเป็นส่วนใหญ่ จากแรงงานและทรัพยากรธรรมชาติที่มี และมีการแลกเปลี่ยนซื้อขายกันน้อย เป็นระบบของเศรษฐกิจชุมชนทั่วไปในยุคก่อนที่จะมีการใช้เงินอย่างแพร่หลาย และยังคงมีหลงเหลืออยู่ในชุมชนดั้งเดิมบางแห่ง เช่น ในโปลินีเซียก่อนที่ฝรั่งเศสจะสั่งทหารไปประจำการในปี 1992 และชุมชนชาวเมลานิเซียในปาปัวนิวกินี และหมู่เกาะริซโลมอน เศรษฐกิจแบบนี้แม้จะดูล้าหลังในทัศนะของผู้นิยมเศรษฐกิจทุนนิยมอุตสาหกรรมสม ัยใหม่ แต่นักอนุรักษ์ธรรมชาติมองว่าเป็นระบบที่เหมาะสม เพราะการผลิตแบบง่ายๆเพื่อกินเพื่อใช้และช่วยอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติจะเป็ นการพัฒนาที่ยั่งยืนเพื่อความอยู่รอดของชุมชนได้ดีกว่าระบบทุนนิยมอุตสาหกรร มที่ทำลายล้างสูง

17. sustainable development การพัฒนาแบบยั่งยืน การพัฒนาชนิดไม่ทำลายหรือทำลายทรัพยากรธรรมชาติหรือสภาพแวดล้อมให้น้อยที่สุด เช่น การเลือกปลูกพืชผักโดยวิธีธรรมชาติ ไม่ใช่สารเคมี (sustainable agriculture)

18.sustainability studies (science) การศึกษาแบบพหุวิทยาการเกี่ยวกับการพัฒนาที่ยั่งยืน ประกอบไปด้วย วิชาเศรษฐศาสตร์ที่คำนึงถึงสภาพแวดล้อม การพัฒนาทางสังคม และนิเวศวิทยา

19. system theory ทฤษฎีที่ผสมผสานวิชาการหลายสาขาเพื่อศึกษาเข้าใจถึงโครงสร้างและคุณสมบัติของระบบต่างๆ ในแง่ขององค์กรและความสัมพันธ์แบบพึ่งพาซึ่งกันและกัน ระบบนี้ประกอบไปด้วยส่วนหรือกลุ่มของกิจกรรมที่สัมพันธ์กันอย่างสม่ำเสมอ และองค์รวมของมันมีคุณสมบัติที่ต่างออกไปจากคุณสมบัติเดิมของส่วนต่างๆที่เข้ามาสัมพันธ์กัน ทฤษฎีนี้ต่างจากทฤษฎี reductionism ที่มองว่าสิ่งต่างๆแยกส่วนอย่างง่ายๆ ซึ่งไม่สะท้อนความเป็นจริงทั้งทางวิทยาศาสตร์และสังคมที่มีความซับซ้อนสูง

20. systems thinking แนวคิดเกี่ยวกับการแก้ปัญหา ที่มองว่าปัญหาเป็นสิ่งที่สลับซับซ้อน และเชื่อมโยงกับสถานการณ์ การหาทางแก้ปัญหา (solutions) ไม่เพียงแต่แก้ที่ตัวปัญหาเท่านั้น แต่จะมีผลกระทบต่อองค์กรทั้งหมด การประเมินหนทางแก้ปัญหาจึงต้องดูทั้งว่ามันสามารถแก้ปัญหา (ผลที่ตั้งใจไว้) อย่างไร และมันมีผลกระทบต่อองค์กรทั้งหมด (ผลที่ไม่ได้ตั้งใจไว้) อย่างไร  และมองว่าทั้งปัญหาและหนทางแก้ไขไม่ใช่สิ่งที่คงที่สถานการณ์เปลี่ยน ปัญหาก็เปลี่ยน และเราต้องการหาทางแก้ใหม่ๆอยู่เสมอ

21. technological determinism แนวคิดที่ยอมให้การพัฒนาทางเทคโนโลยีเป็นตัวกำหนดการเปลี่ยนแปลงทางสังคม โดยเชื่อว่าการพัฒนาทางเทคโนโลยี ไม่ว่าจะพาเราไปทางไหนเป็นสิ่งที่ดี หรือไม่มีทางเลือกอื่น แนวคิดที่ตรงข้ามคือ symptomatic technology ซึ่งโต้แย้งว่าเทคโนโลยีเป็นกระบวนการทางสังคม และประชาชนควรเป็นผู้กำหนดและเลือกใช้เทคโนโลยีด้วยตนเอง

22.third sector ภาคที่สาม  หมายถึง ภาคองค์กรการกุศล  องค์กรอาสาสมัคร องค์กรที่ไม่ใช่รัฐบาล และองค์กรรณรงค์เรื่องต่างๆของภาคประชาชนซึ่งต่างไปจากภาครัฐบาลและภาคธุรกิจเอกชน

23. third way ทางเลือกที่สาม นโยบายสาธารณะของกลุ่มการเมืองหัวก้าวหน้าประเทศพัฒนาอุตสาหกรรมบางประเทศ เป็นทางเลือกใหม่ที่ไม่เห็นด้วยกับทั้งทุนนิยมและสังคมนิยมและเป็นการปรับปรุงแนวคิดแบบประชาธิปไตยสังคม (Social Democracy) ให้ทันสมัยขึ้นในยุคที่โลกาภิวัฒน์ ทำให้เศรษฐกิจทุนนิยมสมัยใหม่โดยเฉพาะในประเทศพัฒนาอุตสาหกรรม กลายเป็นเศรษฐกิจบนฐานความรู้ (Knowledge economy) มากกว่าทุนนิยมอุตสาหกรรม แบบนายทุนเอาเปรียบคนงานแบบเก่า แนวคิดทางเลือกที่สาม เห็นว่าสังคมนิยมแบบวางแผนจากส่วนกลางหรือปกครองกันแบบจากบนลงล่างนั้นตายเสียแล้ว และเราต้องยอมรับระบบเศรษฐกิจแบบตลาดที่มีพลวัตสูง เพียงแต่ว่า รัฐบาลต้องเข้ามามีบทบาททางการเศรษฐกิจและสังคมที่สำคัญ ในด้านการพัฒนาการศึกษาและฝึกอบรม เพื่อส่งเสริมการแข่งขันระหว่างประเทศ และส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชน และสังคมพลเมือง (Civil society) เพื่อลดการเอาเปรียบของระบบทุนนิยม แนวคิดนี้เรียกร้องให้มีการพัฒนาประเทศอย่างสมดุล ระหว่างสิทธิของประชาชนและการส่งเสริมผู้ประกอบการ ระหว่างหน้าที่การงานในสังคมและความรับผิดชอบทางจริยธรรม แนวคิดของทางเลือกที่สามเน้นความเสมอภาคทางโอกาสและการแข่งขันกันตามความสามารถ ส่งเสริมให้คนช่วยตัวเองได้ มีงานที่เหมาะสมทำ มากกว่าแนวคิดแบบสังคมนิยมหรือรัฐสวัสดิการแบบเก่า ที่ว่ารัฐจะต้องเลี้ยงดูประชาชนตั้งแต่จาก “ครรภ์มารดาถึงเชิงตะกอน”

24.third  world โลกที่สาม คำนี้เริ่มใช้ในปี 1952 เพื่อหมายถึงประเทศกำลังพัฒนา มีสภาพเศรษฐกิจสังคมจากโลกที่หนึ่ง ประเทศพัฒนาทุนนิยมอุตสาหกรรมตะวันตก และโลกที่สอง ประเทศสหภาพโซเวียต ปัจจุบันมีการใช้คำนี้น้อยลง และมักนิยมใช้คำว่า ประเทศกำลังพัฒนา (Developing countries) หรือประเทศซีกโลกใต้ (The south) มากกว่า

25. Tobin tax การเก็บภาษีการไหลเข้าออกของเงินตราระหว่างประเทศในระยะสั้นที่เสนอโดย เจมส์ โทบิน (นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบล) ในปี 1978  เพื่อลดปัญหาความผันผวนของอัตราแลกเปลี่ยนเงินตราเนื่องจากการเก็งกำไรระยะสั้น และเพื่อที่รัฐบาลจะได้มีรายได้ไปช่วยแก้ปัญหาเศรษฐกิจสังคมของโลกสำหรับคนจน เป็นข้อเสนอที่มีเหตุผลดี แต่รัฐบาลต่างๆยังไม่สนใจ หรืออ้างว่าในทางปฏิบัติทำได้ยาก เพราะแนวคิดปล่อยเสรีทางด้านการเงินที่ให้ประโยชน์กับคนรวยยังมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจของรัฐบาลมากกว่า

26. total quality control ปรัชญาที่เน้นการให้องค์กรทั้งหมดได้เข้ามามีส่วนร่วมในการสร้างมาตรฐานคุณภาพของงาน

27. total quality management (TQM) แนวคิดเรื่องการบริหารจัดการที่เน้นคุณภาพตั้งแต่ระดับบนลงมาถึงระดับล่าง เป็นแนวคิดที่วิศวกรอเมริกัน 2 คนเริ่มนำไปใช้ที่ญี่ปุ่นในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 มีพื้นฐานอยู่ที่การฝึกให้คนงานรู้จักกำกับผลงานตัวเองอย่างละเอียดทุกขั้นตอน  และเน้นความรู้สึกผูกพันที่จะสร้างคุณภาพซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างเอกลักษณ์ขององค์กร แนวคิดนี้มุ่งตอบสนองความต้องการของลูกค้าและตั้งเป้าไม่ให้มีข้อบกพร่องเลย แนวคิดดังกล่าวได้ผสมผสานกับแนวคิด kaizen หรือการปรับปรุงอย่างต่อเนื่องของญี่ปุ่น เป็นทั้งเทคนิคและปรัชญาการบริหารที่เหนือกว่า quality control (QC) ที่ต้องมีการจัดตั้งหน่วยงานหนึ่งมาควบคุมคุณภาพของงาน โดยที่ TQM เน้นให้ทุกคนทำงานมีคุณภาพตั้งแต่ต้น

28. trade union (labour union) สหภาพแรงงาน สมาคมของคนงานที่คนงานจัดตั้งกันเพื่อคุ้มครองและพัฒนาสิทธิประโยชน์ของสมาชิก โดยการต่อรองและดูแลให้นายจ้างทำตามสัญญาที่ตกลงกันไว้ เรียกร้องค่าจ้างเพิ่ม ปรับปรุงสภาพการทำงาน ลดชั่วโมงการทำงานและเรียกร้องสิทธิผลประโยชน์อื่นๆรวมทั้งเพื่อสาธารณประโยชน์

29. traditional agriculture การเกษตรแบบดั้งเดิม การทำการเกษตรโดยใช้ภูมิปัญญาแบบดั้งเดิม เช่น การปลูกพืชหมุนเวียน การใช้มูลสัตว์เป็นปุ๋ยแทนปุ๋ยเคมี  การใช้แรงงานสัตว์ ฯลฯ การเกษตรแบบนี้ถูกการเกษตรแบบทุนนิยมอุตสาหกรรมเข้ามาทำลายโดยอ้างว่าล้าสมัย ไม่สามารถผลิตเพื่อขายจำนวนมากๆ และทำเงินได้รวดเร็วแบบการเกษตรสมัยใหม่ แต่ปัจจุบันมีการรื้อฟื้นการเกษตรแบบดั้งเดิมหรือภูมิปัญญาบางด้านกลับมาใช้ใหม่ เพราะพบว่านอกจากจะเหมาะสมกับการอนุรักษ์ธรรมชาติและสภาพแวดล้อม ยังเป็นเทคโนโลยีที่เหมาะสมกับการเกษตรรายย่อยในประเทศกำลังพัฒนามากกว่าเกษตรแบบทุนนิยมสมัยใหม่

30. transfer programs การที่รัฐเข้าไปจัดสรรและกระจายสินค้าและบริการที่จำเป็น เช่น การศึกษา สาธารณสุข เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมในสังคม

31. transition economics ระบบเศรษฐกิจที่กำลังเปลี่ยนผ่านจากสังคมนิยมไปสู่ระบบตลาดเสรีของประเทศยุโรปกลางและยุโรปตะวันออก

ที่มา
วิทยากร เชียงกูล
อธิบายศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนา, – – กรุงเทพฯ : สายธาร, 2550.
ISBN : 978-974-94365-7-8

Advertisements
 

ป้ายกำกับ: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: