RSS

permaculture และ 30 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

16 ส.ค.

permaculture และ 30 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

1. permaculture ระบบการวางแผนและออกแบบการเพาะปลูก การจัดการผลผลิตและชุมชนที่มุ่งให้เกิดการใช้แรงงาน ทรัพยากรและพลังงานอย่างเหมาะสม เพื่อความยั่งยืนและเกื้อกูลกันของสิ่งมีชีวิตกับธรรมชาติ หลีกเลี่ยงการทำลายความสมดุล หรือก่อให้เกิดสภาพแวดล้อมเป็นพิษ คำนี้เป็นคำย่อมาจาก permanent agriculture (การเกษตรแบบถาวร) และ permanent culture (วัฒนธรรมแบบถาวร)

2. planning blight โครงการพัฒนาเศรษฐกิจที่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อราคาทรัพย์สิน เศรษฐกิจหรือกิจกรรมของประชาคม หรือคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง ซึ่งในบางประเทศประชาชนสามารถฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากรัฐ หรือให้รัฐบาลยุติโครงการดังกล่าวได้

3. plebiscite การออกเสียงโดยประชาชนผู้มีสิทธิออกเสียง (voter) หรือตัวแทนผู้มีสิทธิออกเสียง (elector) ในเรื่องสำคัญๆ เช่น การแก้ไขรัฐธรรมนูญ การออกเสียงลงประชามติ กฎหมายที่มีผลบังคับใช้โดยสภาประชาชน

4. pluralism พหุนิยม แนวคิดว่าสังคมพัฒนาอุตสาหกรรมสมัยใหม่ ประกอบไปด้วยกลุ่มชนที่หลากหลายทั้งเรื่องเชื้อชาติ ศาสนา ภูมิภาค ชนชั้น ทำให้เกิดค่านิยม บรรทัดฐาน ผลประโยชน์ที่หลากหลาย ซึ่งต่างกลุ่มต่างแข่งขันต่อรองเพื่ออำนาจและบทบาทสังคม แต่ไม่มีกลุ่มใดมีอำนาจเหนือกลุ่มใด แต่ก็มีผู้ไม่เห็นด้วยมองว่าเป็นการมองเฉพาะรูปแบบภายนอก จริงๆแล้วชนชั้นที่ร่ำรวยมีอำนาจ ยังคงมีอิทธิพลเหนือชนชั้นและกลุ่มสังคมอื่นๆอยู่ดี

5. political economy เศรษฐศาสตร์การเมือง เป็นคำที่ใช้มาก่อนคำว่า economics (เศรษฐศาสตร์) ปัจจุบันหมายถึง การศึกษาเศรษฐศาสตร์ในแง่โครงสร้างการเมือง สังคมด้วย ไม่ใช่ศึกษาเฉพาะปัจจัยทางเศรษฐกิจล้วนๆ เหมือนที่พวกนักเศรษฐศาสตร์สำนักนีโอคลาสสิคนิยมทำกัน

6. polluter-pays principle หลักการที่ว่า ใคร (โรงงาน องค์กรธุรกิจเอกชน) เป็นตัวทำให้เกิดมลพิษ คนนั้นควรเป็นคนออกค่าใช้จ่ายในการอนุรักษ์ฟื้นฟูสภาพแวดล้อมให้กลับดีเหมือนเดิม เช่น ต้องจ่ายภาษีสิ่งแวดล้อมให้รัฐหรือองค์กรบริหารท้องถิ่น

7. pollution การทำลายและการให้ธรรมชาติและสภาพแวดล้อมเกิดมลภาวะ อันเป็นผลมาจากการพัฒนาการผลิตขนาดใหญ่แบบอุตสาหกรรม การใช้สารเคมี การปล่อยน้ำเสีย ควันพิษ แก๊สที่เป็นอันตรายจากโรงงาน รถยนต์และยานพาหนะต่างๆ นอกจากนี้การทำเกษตรสมัยใหม่และการบริโภคสินค้าและบริการสมัยใหม่จำนวนมาก ก็มีส่วนทำลายธรรมชาติและสภาพแวดล้อมเช่นกัน

8. pollution haven ประเทศที่มีกฎหมายและการบังคับใช้เรื่องการอนุรักษ์สภาพแวดล้อมอ่อน ทำให้อุตสาหกรรมจากประเทศพัฒนาอุตสาหกรรมหันไปลงทุนหรือย้ายโรงงานไปอยู่ที่ประเทศเหล่านั้น ซึ่งมักเป็นประเทศกำลังพัฒนาที่ประชาชนไม่ตื่นตัวเรื่องสภาพแวดล้อมและผู้นำเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัวหรือของกลุ่มตนเองในระยะสั้น มากกว่าจะคำนึงถึงต้นทุนและผลได้ของประเทศในระยะยาว

9. popular capitalism การขยายระบบทุนนิยมให้กระจายไปสู่ประชาชนวงกว้างขึ้น เช่น เมื่อมีการโอนกิจการที่เคยเป็นของรัฐให้เป็นของบริษัทมหาชนก็ใช้วิธีกระจายหุ้นให้ ประชาชนทั่วไปเข้ามาถือหุ้นรายย่อยจำนวนมาก เพื่อลดความขัดแย้งระหว่างนายทุนกับคนงานและทำให้ระบบทุนนิยมเป็นที่ยอมรับของประชาชนมากขึ้น

10. populism ประชานิยม ขบวนการทางการเมืองที่พยายามเข้าถึงและอิงพลังประชาชนขั้นรากหญ้าเป็นหลัก คำนี้ถูกใช้ในความหมายต่างๆกันในประเทศต่างๆ ในประวัติศาสตร์ช่วงต่างๆ ทั้งจากกลุ่มการเมืองฝ่ายขวาและฝ่ายซ้าย หากใช้ในความหมายบวก หมายถึงกิจกรรมที่กระจายรายได้ให้ประชาชนที่ยากจน การเชื่อมั่นในพลังและคุณธรรมประชาชน แต่ส่วนใหญ่แล้วมักใช้ความหมายในทางลบ คือ นักการเมืองใช้โครงการฉาบฉวยหาเสียงระยะสั้นและใช้พลังประชาชนเป็นฐานเสียง มากกว่าที่จะปฏิรูปโครงสร้างทางเศรษฐกิจการเมืองเพื่อช่วยให้ประชาชนเข้มแข็งอย่างแท้จริง

11. positive revolution การปฏิวัติในทางบวก แนวคิดที่เสนอโดย เอ็ดวาร์ด เดอโบโน นักทฤษฎีเกี่ยวกับการคิดอย่างสร้างสรรค์ ผู้เสนอแนวทางการสร้างสรรค์แทนการโจมตี เสนอการวางแผนแทนการวิจารณ์ เสนอการเปลี่ยนแปลงมุมมองใหม่แทนการใช้ความรุนแรง เสนออำนาจของข้อมูลข่าวสารแทนอำนาจจากปากกระบอกปืน เสนอการเปลี่ยนแปลงแบบห้อมล้อมและแทรกซึมแทนวิธีทุบด้วยกำลัง เสนอการจัดตั้งองค์กรตัวเองแทนระบบรวมศูนย์อำนาจไว้ที่ส่วนกลาง หลักการพื้นฐาน 5 ข้อ ของการปฏิวัติในทางบวก คือ ประสิทธิภาพ การสร้างสรรค์ ความนับถือในค่านิยมของมนุษย์ การพัฒนาตนเอง และการทำประโยชน์

12. positive school สำนักคิดทางด้านอาชญาวิทยาของนักอาชญาวิทยาชาวอิตาลี ในต้นศตวรรษที่ 20 พวกเขาสนับสนุนสมมติฐานของ positivism (ลัทธิตระหนักแน่) และมองว่า อาชญากรรมเป็นผลมาจากสาเหตุบางอย่าง การจะแก้ปัญหาอาชญากรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพ จึงต้องค้นหาและมุ่งแก้ที่สาเหตุให้ได้ คนที่มีพันธุกรรมเกิดมาเพื่อเป็นอาชญากรโดยตรงนั้นเป็นคนส่วนน้อยมาก ส่านใหญ่เกิดจากสภาพแวดล้อมทางสังคม อาชญากรรมก็คือการป่วยอย่างหนึ่ง ซึ่งต้องใช้วิธีเยียวยาและหาทางแก้ไขอย่างเหมาะสม โดยผู้ดูแลที่ได้รับการศึกษาอย่างนักวิชาชีพ โดยเฉพาะอาชญากรรมประเภทการใช้ยาเสพติด โสเภณี ความรุนแรงของวัยรุ่น ยิ่งเห็นได้ชัดว่าเป็นปัญหาด้านสุขภาวะในสังคม (public health model) ซึ่งควรได้รับการเยียวยามากกว่าการลงโทษ หรือโจมตีพวกเขาในด้านศีลธรรม

13. positive-sum game (none zero sum game) การที่คู่แข่งในเกมมองเห็นประโยชน์ร่วมกันในระยะยาว หากต่างฝ่ายต่างร่วมมือกันจะทำให้เกิดผลงานที่มากกกว่าต่างคนต่างทำ และต่างฝ่ายต่างจะได้รับผลประโยชน์มากขึ้น แทนที่จะแข่งขันแบบฟาดฟันให้อีกฝ่ายหนึ่งต้องแพ้ ซึ่งเป็นแนวคิดแบบ zero sum game คำว่า positive-sum game หรือ Non zero-sum game มีความหมายเช่นเดียวกับ win-win situation คือ ได้ชนะร่วมกันทั้งสองฝ่าย

14. post-colonialism (post colonial theory) แนวคิดทฤษฎีและผลงานของนักคิดนักเขียนจากกลุ่มประเทศตะวันออกหรือซีกโลกใต้ ที่วิเคราะห์ปัญหาของวัฒนธรรมความคิดและวรรณกรรมที่เป็นผลมาจากลัทธิอาณานิค มในลักษณะวิพากษ์ความคิดแบบอาณานิคม เช่น การที่นักวิชาการตะวันตกมองว่าคนตะวันออกเป็นคนชอบใช้อารมณ์ คนตะวันตกเป็นคนชอบใช้เหตุผล เพื่ออธิบายว่าทำไมคนตะวันตกจึงได้ขึ้นมาเป็นผู้ปกครองในยุคอาณานิคม กลุ่มนักคิดนักเขียนยุคหลังอาณานิคมมองว่า ถึงยุคอาณานิคมทางการเมืองแบบเก่าหมดไป แต่การครอบงำทางเศรษฐกิจ รวมทั้งการครอบงำทางปรัชญาและวัฒนธรรมยังตกค้างอยู่ และปัญญาชนจะต้องเปิดโปง วิพากษ์ให้ประชาชนตระหนักถึงความจริงข้อนี้และรื้อฟื้นสร้างภูมิปัญญาและวัฒ นธรรมที่เป็นตัวของตัวเองของประเทศตะวันออกขึ้นมาท้าทายความรู้และวัฒนธรรมข องตะวันตก

15. post-industrial society สังคมยุคหลังการพัฒนาอุตสาหกรรม แนวคิดที่เสนอโดย Daniel Bell ในปี ค.ศ. 1974 ว่า สหรัฐฯและยุโรปหลายประเทศได้ก้าวข้ามพ้นจากการพึ่งพาอุตสาหกรรมการผลิตเป็นหลัก ไปสู่เศรษฐกิจภาคบริการ หรือสังคมที่มีพื้นฐานการผลิตที่พึ่งพาระบบข้อมูลข่าวสารมากกว่าการพึ่งเครื่องจักรในโรงงานอุตสาหกรรมแบบเก่า

16. Post modernism แนวคิดที่คัดค้านคติ Modernism หรือ คติสมัยใหม่ ที่เสนอว่า ความเติบโตทางวิทยาศาสตร์และเหตุผล คือ วิธีการในการเข้าใจและอธิบายโลกสมัยใหม่ที่ก้าวหน้าขึ้นมาตามลำดับ (จากคริสต์ศตวรรษที่ 17 ถึง 20) โดยกลุ่มนี้ มองว่าทั้งวิทยาศาสตร์และเหตุผลล้มเหลวที่จะสร้างความก้าวหน้าให้มนุษย์ พวกเขาเสนอว่าสิ่งที่พออ้างได้ว่าเป็นความรู้ มีลักษณะเป็นบางส่วนและขึ้นอยู่กับท้องถิ่น (รวมทั้งการตีความ) มากกว่าจะมีลักษณะแบบทั่วไป

17. poverty ความยากจน หมายรวมทั้งความยากจนสมบูรณ์ (Absolute poverty) การที่คนจำนวนหนึ่งขาดปัจจัยยังชีพขั้นพื้นฐาน ทำให้การครองชีพต่ำกว่ามาตรฐาน และความยากจนโดยเปรียบเทียบ (relative poverty) การที่คนจำนวนหนึ่งมีรายได้ต่ำและมาตรฐานการครองชีพต่ำกว่าคนอื่นหรือต่ำกว่าระดับถัวเฉลี่ยของคนในประเทศเดียวกัน

18. poverty gap ช่องว่างของความยากจน ความแตกต่างทางฐานะระหว่างกลุ่มคนที่รวยที่สุด และกลุ่มคนที่จนที่สุดในประเทศต่างๆเป็นปัญหาสำคัญปัญหาหนึ่งของการพัฒนาแบบทุนนิยมอุตสาหกรรมที่เน้นการหากำไรสูงสุดของทุน ทำให้การสะสมทุนและความมั่งคั่งกระจุกอยู่ตัวในมือนายทุนกลุ่มน้อยและทำให้คนจนเพิ่มขึ้น

19. poverty level (poverty line) ระดับความยากจน (เส้นความยากจน) ระดับรายได้ถัวเฉลี่ยของครัวเรือนหรือของประชากรที่จัดว่าอยู่ในระดับคนยากจนของประเทศ คือ มีรายได้ไม่เพียงพอที่จะครอบชีพอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานขั้นต่ำ แต่ละประเทศคำนวณตัวเลขออกมาแตกต่างกันแล้วแต่ระดับรายได้และค่าครองชีพในประเทศนั้นๆ เช่น ทางการไทยคำนวณว่าเส้นความยากจนคนไทยในปี 2547 อยู่ที่ 1,243 บาทต่อคนต่อเดือน และมีคนจนราวร้อยละ 10 ของคนทั้งประเทศ ซึ่งนักวิชาการหลายคนมองว่า เป็นตัวเลขที่ต่ำกว่าสภาพความเป็นจริง

20. precautionary principle (PP) หลักการป้องกันไว้ก่อน หลักในการหลักเลี่ยงการทำลายสภาพแวดล้อมอันเป็นผลมาจากกิจกรรมของมนุษย์ แม้ว่าจะยังไม่มีหลักฐานมากเพียงพอที่จะยืนยันว่าโครงการหรือกิจกรรมจะทำให้เกิดการทำลายสภาพแวดล้อม แต่ถ้ามีความเป็นไปได้และมีความเสี่ยง ก็ให้ใช้หลักการหลีกเลี่ยงที่จะไม่ลงมือทำเพื่อป้องกันไว้ก่อน หลักการนี้เป็นที่ยอมรับในการประชุมนานาชาติ First North Sea Conference ที่เมืองบรีเมน และได้ถือเป็นหลักการชี้นำที่ประชุมนานาชาติหลายแห่งใช้กันเรื่อยมา

21. private benefits/private cost กำไรที่ธุรกิจเป็นผู้ได้โดยตรงและต้นทุนที่ธุรกิจเป็นผู้เสียโดยตรง ในหลายกรณีธุรกิจเสียต้นทุนโดยตรงส่วนหนึ่งและได้ประโยชน์จากต้นทุนทางสังคมโดยที่ตนไม่ต้องจ่าย ต้นทุนทางสังคมคือ ต้นทุนทั้งหมดที่สังคมต้องเป็นผู้จ่าย เช่น ความเสียหายด้านทรัพยากรและสภาพแวดล้อม ความเสียหายด้านสังคม (Social Cost) และวัฒนธรรม ซึ่งเป็นต้นทุนคนละส่วน และมักจะสูงกว่าต้นทุนที่จ่ายโดยผู้ผลิตแต่ละคน

22. private goods สินค้าซึ่งใช้บริโภคส่วนบุคคล เมื่อคนหนึ่งซื้อใช้จากระบบ ตลาดก็เป็นเรื่องเฉพาะบุคคล ต่างกัน public goods สินค้าสาธารณะ หรือสินค้าเพื่อส่วนรวม เช่น บริการสาธารณสุขของรัฐ ซึ่งการทำให้คนหนึ่งสุขภาพดีไม่เป็นพาหะเผยแพร่โรคต่อคนอื่น จะทำให้ทุกคนได้ประโยชน์ร่วมกัน

23. progressive taxation ระบบการเก็บภาษีแบบก้าวหน้า การเก็บภาษีในอัตราสูงขึ้นสำหรับผู้มีรายได้สูง เพื่อให้คนซึ่งได้ประโยชน์จากประเทศสูงเป็นผู้เสียภาษีสูงตามหลักความยุติธรรม หากเก็บภาษีในอัตราเท่ากันเรียกว่า proportional taxation หากเก็บภาษีคนรวยในอัตราต่ำลงชนิดสวนทางเรียกว่า regressive taxation (ภาษีแบบถอยหลัง)

24. Progressivism ความเชื่อว่าความก้าวหน้า (ของสังคมมนุษย์) เป็นสิ่งที่จะต้องเกิดขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แนวคิดนี้เกิดขึ้นในสหรัฐฯ ในปลายศตวรรษที่ 19 และเสนอว่าต้องมีการปฏิรูปทางการเมือง ควบคุมการพัฒนาของระบบทุนนิยมไม่ให้เอาเปรียบและทำลายคุณค่าของมนุษย์ นี่คือที่มาของศัพท์ Progressive พวกก้าวหน้า ซึ่งบางครั้งหมายถึงคนที่มีความคิดเพื่อส่วนรวมแบบพวกฝ่ายซ้ายหรือสังคมนิยม

25. protectionism นโยบายที่ประเทศใช้คุ้มครองอุตสาหกรรมภายในประเทศจากการแข่งขันของสินค้าจากต่างประเทศ ด้วยการตั้งกำแพงภาษี กำหนดโควตาและมาตรการอื่นๆ

26. public goods สินค้าสาธารณะ สินค้าเพื่อส่วนรวม สินค้าและบริการที่เป็นประโยชน์แก่ทุกคนที่รัฐควรจัดสรรให้แก่ประชาชนโดยไม่คิดค่าบริการ หรือ คิดต่ำมาก เช่น พิพิธภัณฑ์ ห้องสมุด การบริการสาธารณสุข การศึกษา สินค้าประเภทนี้เป็นสินค้าที่ไม่อาจปล่อยให้การผลิตและการกระจายเป็นไปตามกลไกตลาด รัฐต้องเข้ามาสนับสนุนเพื่อประโยชน์ของสาธารณชน เพราะในระบบทุนนิยมแบบมือใครยาวสาวได้สาวเอา คนส่วนใหญ่ซึ่งเป็นคนจนจะเข้าไม่ถึง หรือได้รับบริการน้อยกว่า คุณภาพต่ำกว่าคนชั้นกลาง

27. radical political economics เศรษฐศาสตร์การเมืองแบบก้าวหน้า การศึกษาเศรษฐศาสตร์เชิงวิเคราะห์โครงสร้างเศรษฐกิจการเมืองอย่างเป็นองค์รวมและอย่างวิพากษ์วิจารณ์ ได้รับอิทธิพลจากคติมาร์กซิสม์ แต่ยังใช้เครื่องมือและวิธีการวิเคราะห์ของเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก สนใจปัญหาสำคัญๆ เช่น การกระจายทรัพย์สินและรายได้ ปัญหาการผูกขาดและการครอบงำของบริษัททุนข้ามชาติ ปัญหาการทำลายสภาพแวดล้อม ปัญหาว่างงานและการเอาเปรียบแรงงาน

28. recall กระบวนการที่ผู้มีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งสามารถเข้าชื่อกันเพื่อเรียกร้องให ้มีการพิจารณาปัญหาการมีพฤติกรรมไม่เหมาะสมของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือเจ้าหน้าที่รัฐคนใดคนหนึ่ง ซึ่งนำไปสู่การถอดถอนบุคคลผู้นั้นออกจากตำแหน่งได้ เป็นสิทธิของพลเมืองและวิธีการตรวจสอบในระบอบประชาธิปไตยแบบผู้แทนที่สำคัญว ิธีหนึ่ง และสะท้อนว่าระบอบประชาธิปไตยไม่ได้มีความหมายแคบแค่สิทธิในการเลือกตั้งผู้ แทนเข้าไปบริหารเท่านั้น

29. recession ภาวะเศรษฐกิจซบเซา ภาวะเศรษฐกิจที่ประกอบด้วยการผลิตลดลงและการว่างงานเพิ่มขึ้น แต่รุนแรงน้อยกว่าภาวะเศรษฐกิจตกต่ำ depression

30.recycling (คำนาม) recycle (คำกริยา) การนำเอาของที่ใช้แล้ว เช่น กระดาษ พลาสติก แก้ว โลหะ กระป๋องน้ำ ฯลฯ กลับมาผลิตเป็นของที่ใช้ได้ใหม่ เพื่อเป็นการใช้ทรัพยากรของโลกที่มีจำกัดให้เกิดประโยชน์สูงสุด เป็นการลดปริมาณขยะ และช่วยอนุรักษ์ฟื้นฟูสภาพแวดล้อมของโลก

31. redeployment การโยกย้ายปัจจัยการผลิตไปใช้ให้เกิดประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น เช่น การย้ายแรงงานจากอุตสาหกรรมที่ตกต่ำไปสู่อุตสาหกรรมที่กำลังเติบโต

ที่มา
วิทยากร เชียงกูล
อธิบายศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนา, – – กรุงเทพฯ : สายธาร, 2550.
ISBN : 978-974-94365-7-8

Advertisements
 

ป้ายกำกับ: , ,

One response to “permaculture และ 30 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: