RSS

ลัทธิบริโภคนิยม เกิดจากอะไรและจะแก้ไขกันอย่างไร

05 ก.ย.

ลัทธิบริโภคนิยม หมายถึงการนิยมบริโภคฟุ่มเฟือยเกินความต้องการที่จำเป็นในชีวิตและเกินกว่าฐ านะรายได้หรือความสามารถในการผลิตของคนหรือของประเทศ เป็นลัทธิที่แพร่หลายในประเทศไทยมาก ไม่ใช่เฉพาะนิสิต นักศึกษา เยาวชนวัยรุ่นหนุ่มสาวเท่านั้นที่นิยมใช้จ่ายฟุ่มเฟือย คนทั่วไปต่างก็นิยมใช้จ่ายฟุ่มเฟือยกันเป็นส่วนใหญ่ ดังจะเห็นได้จากที่ปี 2550 ครัวเรือนเป็นหนี้เพิ่มขึ้นจาก 5 ปีที่แล้วมาก ทั้งสัดส่วนผู้เป็นหนี้ (ร้อยละ 63.3 ของครัวเรือนทั้งประเทศ) และยอดหนี้ (เฉลี่ยครัวเรือนละ 1.16 แสนบาท) ทั้งภาครัฐและธุรกิจเป็นหนี้ต่างประเทศมาก

เรามักจะมองว่าปัญหาลัทธิบริโภคนิยมเกิดจากการเลียนแบบวัฒนธรรมทุนนิ ยมตะวันตก ซึ่งมีส่วนจริง แต่คนในประเทศทุนนิยมตะวันตกเองรวมทั้งญี่ปุ่นก็อาจจะไม่ได้ติดในลัทธิบริโภ คนิยมมากเหมือนคนไทยก็ได้ การไปจับจ่ายใช้สอย ซื้อสินค้าที่จำเป็นในชีวิตเป็นเรื่องการบริโภคตามปรกติที่คนทุกประเทศทำกัน แต่การจับจ่ายใช้สอยมากเกินไป บ่อยเกินไป แพงเกินกว่าฐานะรายได้และความจำเป็นที่คนไทยนิยมทำกัน ถือว่าอยู่ในขั้นเสพติดลัทธิบริโภคนิยม ลัทธิบริโภคนิยมที่ระบาดในประเทศไทยได้ง่ายมากคงมาจากหลายปัจจัยรวมทั้งรากเ หง้าทางวัฒธรรมเดิมของไทยน่าจะมีส่วนส่งเสริมให้คนไทยนิยมบริโภคฟุ่มเฟือยด้ วย

ที่มาของลัทธิบริโภคนิยมในไทย

1. สังคมไทยพัฒนามาจากสังคมชุมชนเกษตรแบบดั้งเดิม พึ่งตนเองได้แบบมีผลผลิตเหลือเฟือ การจัดงานฉลองตามประเพณี งานบุญทางศาสนา นิยมทำกันใหญ่โตเพื่อแสดงความใจกว้างเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ เช่น อาหารการกิน ต้องทำเผื่อเหลือมาก ๆ เพราะกลัวว่าถ้าไม่มากพอ คนที่มาร่วมงานจะหาว่าใจแคบ สมัยก่อนคนไทยในชุมชนเกษตรผลิตอาหารได้เองรวมทั้งเวลาจัดงาน ญาติพี่น้องเพื่อนบ้านเอาอาหารมาช่วยด้วย จึงไม่ได้สิ้นเปลืองมาก แต่ว ัฒนธรรมแบบนี้เมื่อเอามาใช้ในยุคทุนนิยมอุตสาหกรรมที่ต้องใช้เงินซื้อหา การจัดงาน เช่น บวชนาค แต่งงานฯลฯ จึงกลายเป็นเรื่องฟุ่มเฟือยกว่าสมัยก่อนมาก

วัฒนธรรมแบบมีผลผลิตเกษตรเหลือกินเหลือใช้คงมีส่วนทำให้คนไทยที่ไม่เ คยอด มีวัฒนธรรมแบบชอบใช้ชีวิตแบบวันต่อวัน หรือคนมีเงินเดือนก็มองเดือนต่อเดือน ไม่ค่อยอดออม ไม่คิดเรื่องอนาคตที่อยู่ไกลออกไป ถ้าเทียบกับคนญี่ปุ่น เวียดนาม ซึ่งผ่านความยากลำบากของธรรมชาติและสงครามกับเจ้าอาณานิคมมา ทำให้เขารู้จักประหยัด อดออม มีวินัยในการบริโภคและเรื่องอื่น ๆ มากกว่าไทย

2. วัฒนธรรมศักดินา เจ้าขุนมูลนาย แสดงฐานะด้วยเครื่องแต่งตัว ของใช้, การทำบุญทำทานฯลฯ ก ็คงมีส่วนทำให้คนไทยชอบอวดเวลาไปวัด ไปงาน คนต้องแต่งตัวดี ๆ ภาคเหนือมีภาษิตว่า แต่งตัวไม่ดีคนเห็นได้ง่าย แต่ท้องหิวไม่มีใครส่องไฟเห็น คนไทยจึงนิยมการบริโภคที่สูงกว่าฐานะจริง แบบที่เรียกว่า “รายได้ต่ำรสนิยมสูง” เช่น คนที่พอมีฐานะเป็นคนชั้นกลางต้องซื้อรถยนต์ส่วนตัว แม้จะต้องกัดฟันผ่อนส่ง สำหรับคนไทย รถไม่ได้เป็นแค่ยานพาหนะไว้ใช้สอยตามจำเป็น แต่เป็นเครื่องประดับเพื่อแสดงฐานะต่อคนภายนอกด้วย คนไทยจึงนิยมใช้รถส่วนตัวกันมาก รัฐบาลก็ไม่สนใจจะพัฒนาระบบการขนส่งสาธารณะ

ค ่านิยมแบบต้องการอำนาจ ความมั่งคั่งยังนำไปสู่การทุจริตฉ้อฉลและการหาผลประโยชน์ทับซ้อน เพื่อจะได้บริโภคฟุ่มเฟือย เลี้ยงลูกน้องบริวาร เพื่อแสดงฐานะอำนาจ กลายเป็นวงจรที่ชั่วร้ายที่นักการเมืองและข้าราชการชั้นสูงของไทยต้องอยู่ใน วงจรนี้อย่างไม่มีใครกล้าเปลี่ยนแปลง

3. ทุนนิยมไทยเป็นการนำเข้าทุนต่างชาติแบบสำเร็จรูปแ ละเข้ามาในยุคที่บรรษัทข้ามชาติเติบโตมาก มีสินค้าบริการอำนวยความสะดวกมาก มีสื่อวิทยุโทรทัศน์และพ่อค้ามีเครื่องไม้เครื่องมือในการกระตุ้นการขายสินค ้ามาก เช่น การซื้อแบบผ่อนส่ง เอาของไปก่อนจ่ายทีหลังพร้อมดอกเบี้ย ทำให้ประเทศไทยเป็นทุนนิยมที่ล้าหลังหรือเป็นทุนนิยมบริวารที่เน้นการซื้อเพ ื่อการบริโภคมากกว่าการผลิตด้วยตนเอง โดยเฉพาะวัยรุ่นซึ่งเป็นวัยที่ตื่นตัวทางเพศ ชอบแต่งตัว ชอบสนุกสนาน ทำอะไรใหม่ ๆ อยู่แล้วยิ่งเป็นเหยื่อของลัทธิบริโภคนิยมที่พวกนายทุนต้องการส่งเสริมเพราะ ต้องการกำไรได้ง่าย ยิ่งนักศึกษาที่มาจากคนรวยคนชั้นสูงหรือถือว่าตนมีฐานะสูงกว่าคนงานยิ่งฟุ่ม เฟือยมาก

4. รัฐบาลซึ่งเป็นตัวแทนของคนรวยและคนชั้นกลางทุกรัฐบาลได้รับอิทธิพลจากการพัฒนาทุนนิยมอุตสาหกรรม คิดในกรอบการส่งเสริมการลงทุน การค้าอย่างเสรี กระตุ้นการค้าขาย กระตุ้นการใช้จ่ายมาก ส่วนหนึ่งเพราะพวกเขาหวังประโยชน์ในการหาเสียงและเพื่อธุรกิจของตน ส่วนหนึ่งเพราะชนชั้นนำของไทยส่วนใหญ่ค่อนข้างโง่ ไม่มีความคิดเชิงชาตินิยม สังคมนิยม การอนุรักษ์ทรัพยากรสภาพแวดล้อม การพัฒนาคุณภาพชีวิตเพื่อความสุข รัฐบาลไทยไม่ว่าชุดไหนก็ตามไม่มีนโยบายเก็บภาษีสินค้าฟุ่มเฟือย ในอัตราก้าวหน้า ไม่มีนโยบายอนุรักษ์ฟื้นฟูสภาพแวดล้อม บางรัฐบาล เช่น รัฐบาลทักษิณ ยิ่งส่งเสริมทุนนิยมบริโภคแบบสุดโต่งทั้งกระตุ้นการใช้จ่าย การปล่อยกู้ดอกเบี้ยต่ำ เพื่อการหาเสียงและเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจให้คนมีเงินกลับมาซื้อสินค้าและบริก ารของพวกตน รัฐบาลสมัครก็เดินตามรอยเดียวกัน

นี่คือทุนนิยมผูกขาดแบบสุดโต่ง ซึ่งบางคนเรียกว่าทุนนิยมสามานย์ ในประเทศทุนนิยมอุตสาหกรรมอื่น ๆ รัฐบาลมักจะใช้ระบบเศรษฐกิจแบบผสม คือรัฐบาลแทรกแซงดูแลเก็บภาษีคนรวยในอัตราก้าวหน้า ลดการฟุ่มเฟือย ลด/ป้องกันการทำลายธรรมชาติสภาพแวดล้อม ส่งเสริมวิถีชีวิตชุมชนและวัฒนธรรมค่านิยมที่ดี ไม่ได้ปล่อยให้เป็นทุนนิยมแบบกอบโกยล้างผลาญกันสุด ๆ แบบรัฐบาลทักษิณ และสมัครซึ่งมีวิธีคิดและการมุ่งผลประโยชน์ส่วนตัวเหมือน ๆ กัน

5. ระบบการศึกษาและสื่อมวลชนของไทยล้วนส่งเสริมลัทธิบริโภคนิยมมากกว่าจะทำให้ประชาชนฉลาดรู้เท่าทันระบบทุนนิยมอุตสาหกรรม ระบบการศึกษาสอนแบบท่องจำและทักษะบางอย่างเพื่อให้คนออกไปทำงานรับใช้ระบบเศ รษฐกิจทุนนิยมอุตสาหกรรมที่เน้นการหาเงินเพื่อการบริโภค แต่ไม่ได้ส อนให้คนรู้จักตัวเอง ภูมิใจในตัวเอง รู้จักชุมชนและสังคม คิดวิเคราะห์สังเคราะห์ ประยุกต์ใช้เป็น มีวินัยในตัวเอง มีเหตุผล รู้ประมาณตน พ่อแม่ก็ไม่ได้สอนให้ลูกมีนิสัยในการอดออม เห็นคุณค่าของเงินและการทำงาน แต่ชอบเลี้ยงลูกแบบใช้เงินซื้อความรักจากลูก ทำให้นักเรียน นักศึกษาไทยนิยมการบริโภคฟุ่มเฟือยและการโอ้อวดกัน

ด้วยปัจจัยที่กล่าวมาทั้งหมด ลัทธิบริโภคนิยมจึงงอกงามในไทยมากกว่าหลายประเทศ จริงอยู่ที่สมัยปัจจุบันแทบทุกประเทศก็นิยมการซื้อของและบริการหรือการบริโภ คด้วยกันทั้งนั้น แต่หลายประเทศเขามุ่งทำการผลิตและมีรายได้พอเพียงที่จะบริโภคด้วย และถ้าประเทศที่มีคนมีการศึกษาฉลาดหน่อย เขาก็จะมีวินัยในการบริโภคของที่จำเป็นที่ไม่ฟุ่มเฟือยจนเกินไป รวมทั้งการตระหนัก เรื่องการอนุรักษ์สภาพแวดล้อมด้วย เช่นคนในยุโรปเหนือนิยมใช้รถจักรยานไปทำงาน ใช้พลังงานลม พลังงานแสงอาทิตย์และพลังงานทางเลือกอื่น แต่ประเทศไทยนิยมบริโภคมากกว่าผลิตหรือทำงาน เช่น ค นไทยส่วนใหญ่เป็นหนี้เพิ่มขึ้นในอัตราสูงกว่าการเพิ่มขึ้นของรายได้ คนไทยใช้น้ำมันเพื่อการเดินทางเพื่อความบันเทิงมาก จนใช้น้ำมันรวมกันทั้งประเทศในรอบ 5-6 ปีที่ผ่านมาเพิ่มขึ้นในอัตราสูงกว่าการเพิ่มขึ้นของผลผลิต (GDP) ของประเทศ ทั้ง ๆ ที่ไทยต้องสั่งเข้าน้ำมันมากและน้ำมันก็มีราคาสูงขึ้นมาก

การที่รัฐบาลทักษิณ สมัครดำเนินนโยบายพัฒนาเศรษฐกิจทุนนิยมผูกขาดที่เป็นบริวาร เน้นการเพิ่มความเจริญเติบโตของผลผลิตแบบใช้ทรัพยากรฟุ่มเฟือยมาก พึ่งพาบริษัทข้ามชาติและบริษัทขนาดใหญ่มาก เป็นหนี้มาก มีความเหลื่อมล้ำต่ำสูงระหว่างคนรวยกับคนจนมาก นำไปสู่ความขัดแย้งและวิกฤตทั้งทางเศรษฐกิจการเมือง วัฒนธรรมและธรรมชาติสภาพแวดล้อม ซึ่งทำให้คุณภาพชีวิตประชาชนไทยตกต่ำที่น่าห่วง คือพรรคการเมืองอื่น เช่น ประชาธิปัตย์ก็มีนโยบายพัฒนาแบบส่งเสริมตลาดเสรีไม่ต่างกัน ดังนั้นคำว่าระบอบทักษิณที่เป็นตัวปัญหาทำให้ประเทศไทยพัฒนาแบบตกต่ำลงจึงไม่ได้หมายถึงกลุ่มทักษิณเท่านั้น แต่ห มายถึงกลุ่มที่สนับสนุนทุนนิยมผูกขาดแบบสุดโต่งที่มุ่งแต่ความเติบโตทางวัตถ ุและหาประโยชน์แบบรวบอำนาจทำทุกอย่างเพื่อผลประโยชน์ตัวเองและพรรคพวกโดยไม่ สนใจเรื่องความเป็นธรรมและคุณภาพชีวิตของคนส่วนใหญ่เลย

ทางแก้ไข เราจะต้องตระหนักว่าปัญหาทั้ง 5 ข้อข้างต้นนั้น คือการพัฒนาแบบหลงทาง ยิ่งไปกระตุ้นการพัฒนาเศรษฐกิจทำให้เศรษฐกิจเติบโตไปในแนวบริโภคมากยิ่งทำให ้เกิดปัญหาความยากจน ปัญหาความขัดแย้งทางการเมือง สังคมวัฒนธรรมมากขึ้น ประชาชนควรตระหนักว่าการพัฒนาแบบแบบทุนนิยมที่เน้นการบริโภคและ การพึ่งพาทุนต่างชาติเป็นตัวปัญหา และหาทางเลือกการพัฒนาที่แตกต่าง ออกไป เช่น เศรษฐกิจแบบพึ่งตนเองในระดับชุมชนและระดับประเทศเพิ่มขึ้น เน้นการกระจายที่เป็นธรรรมและแนวทางพัฒนาที่ยั่งยืน(อยู่ได้ยาวนาน) ด้วยการปฏิรูปการศึกษาสื่อมวลชน ปฏิรูปทางการเมือง ปฏิรูปประชาธิปไตยทางเศรษฐกิจที่เน้นสิทธิเสรีภาพ เสมอภาคและภราดรภาพ(ความเป็นพี่น้อง) ไม่ใช่การเมืองแบบเผด็จการรัฐสภาที่นักธุรกิจการเมืองส่วนน้อยรวยมากมีอำนาจมาก กดขี่เอาเปรียบและครอบงำคนส่วนใหญ่

นโยบายพัฒนาเศรษฐกิจแบบบ้าเห่อโลกาภิวัฒน์หรือแบบทุนนิยมอุตสาหกรรมผ ูกขาดที่เป็นบริวาร (ทุนนิยมสามานย์) ที่เน้นการเติบโตหากำไรของเอกชนในระยะสั้น การใช้สารเคมี พลังงานฟอสซิลอย่างสิ้นเปลือง เป็นประโยชน์สำหรับคนรวย คนชั้นกลางส่วนน้อยระยะสั้น แต่ทำให้เกิดความเสียหายแก่คนไทยทุกคนรวมทั้งลูกหลานคนรวยคนชั้นกลางด้วยในร ะยะยาว ประชาชนต้องสร้างการเมืองใหม่รวมเศรษฐกิจและสังคมแบบใหม่ ที่ควรใช้แนวคิดแบบเศรษฐศาสตร์ชาวพุทธที่เน้นการกินอยู่แบบพอดี ประหยัดเรียบง่าย ไม่เบียดเบียนผู้อื่น เศรษฐกิจพอเพียงควบคู่ไปกับระบบสหกรณ์ การอนุรักษ์และฟื้นฟูสภาพแวดล้อม เกษตรทางเลือก สาธารณสุขทางเลือก พลังงานทางเลือก ที่เน้นการใช้ทรัพยากรในประเทศและเน้นสุขภาพความปลอดภัย และการให้ประโยชน์ส่วนรวมในระยะยาว

Advertisements
 

ป้ายกำกับ: , , ,

8 responses to “ลัทธิบริโภคนิยม เกิดจากอะไรและจะแก้ไขกันอย่างไร

  1. กิตติศักดิ์ กาวิกูล

    กันยายน 22, 2009 at 3:53 pm

    ขอบคุณคับ

     
  2. pizad_sura

    พฤษภาคม 8, 2010 at 12:14 am

    ขอบคุณมากครับ ได้ความรู้มาก

     
  3. นิมุ

    สิงหาคม 18, 2010 at 10:35 pm

    ได้ประโยชน์มากเลยครับตั้งใจจะแนะนำไห้เพือน

     
  4. ชมรมศึกษาผลงานวิทยากร เชียงกูล

    สิงหาคม 20, 2010 at 6:30 pm

    ยินดีด้วยความเต็มใจค่ะ

     
  5. kawee

    พฤษภาคม 16, 2011 at 1:52 pm

    ขอบคุณสำหรับข้อมูลดีๆ เข้ามาอ่านแล้วได้ประโยชน์มากเลย

     
  6. ชมรมศึกษาผลงานวิทยากร เชียงกูล

    พฤษภาคม 25, 2011 at 1:46 pm

    ยินดีค่ะถ้าข้อมูลจะเป็นประโยชน์และสร้างความสุขให้แก่ทุกท่าน

     
  7. freedom

    กรกฎาคม 27, 2011 at 5:35 pm

    ขอบคุณครับ แต่บ้านเมืองต้องพัฒนา จะพอเพียงนั้นมันอยู่ที่ใคร นายทุนคนรวมคนชั้นกลาง เปล่าเลยมันอยู่ที่สถานที่ ถ้าอยู่อย่างพอเพียงก็ไม่ควรนำสิ่งก่อสร้างใหม่ๆเข้าประเทศผู้คนห้ามสร้างบ้านใหม่ๆๆแพงๆหลุยๆ ห้ามใช้กระเป๋าราคาเป้นแสนๆ การพอเพียงไม่ใช่จะมาบอกแต่คนรากหญ้า แต่ต้องบอกทุกคนไม่ใช่บอกนักการเมืองแต่ต้องบอกทุกคน แต่ผมถามหน่อยบอกไปแล้วได้อะไร อาจจะได้ผลกำชาวนาชาวสวนได้มีกินมีใช้บ่างก็ดีไปแต่คนชั้นกลางละ คนรวยละ คุณบอกเขาสิ Cp พอเพียงให้ดูหน่อย ต่างประเทศเขาพัฒนาตัวเขาเองแล้วเราก็ไปซื้อของเขา แต่ทำไมเราไม่เอาอย่างเขา เรียนรู้จากเขาแล้วเอามาพัฒนาบ่าง จะให้ชาวนาชาวสวนพอเพียง โอย บ้านเรามันเป็นเมืองพุทธ แต่ถามหน่อยอยากมีกินมีใช้รึเปล่าอยากมีกันทุกคน ทำไมไม่ช่วยกันพัฒนาช่วยเหลือคนจน คนชั้นกลางให้มีรายได้มากกว่าจะมาบอกว่าพอเพียนนะประหยัดนะ ผมว่า งาน OTOP ดีที่สุดและ เราอยากได้คนที่มีความคิดสร้างสรรค์ผลิตผลงานออกสู่ตลาดโลกมากกว่าคนที่มีความคิดอนุรักษ์นิยมมากกว่าอยู่อย่างนั้นนะปลูกออยกินออยปลูกข้าวกินข้าว ปลูกข้าวกินสเต็กได้ใหมละท่าน คิดดูครับ นี้เป็นเพียงแง่มุมบ่างอย่างเท่านั้น ต้องการคำวิเคราะห์มากกว่าคำวิจารย์

     

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: