RSS

ombudsman และ 30 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

16 ก.ย.

ombudsman และ 30 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

1. newly industrialized country (NIC) ประเทศพัฒนาอุตสาหกรรมใหม่ ประเทศที่พัฒนาอุตสาหกรรมอย่างรวดเร็ว และส่งสินค้าออกประเภทอุตสาหกรรมเป็นสัดส่วนที่สูงขึ้นในช่วง 2 ทศวรรษที่ผ่านมา เช่ร ไต้หวัน ฮ่องกง สิงคโปร์ เกาหลีใต้ บราซิล กรีก

2. new public management (NPM) การบริหารจัดการสาธารณะแบบใหม่ การปฏิรูประบบการบริหารจัดการให้ผู้บริหารี่เป็นเจ้าหน้าที่รัฐมีสปิริตแบบผู้ประกอบการ และการโอนภาระงานบางอย่างให้องค์กรเอกชนทำแทน โดยมุ่งให้ผู้บริหารต้องรับผิดชอบในเรื่องผลของงาน กำหนดเป้าหมายที่เด่นชัด สามารถประเมินผลได้ การจัดสรรงบประมาณตามผลของงานและการใช้ยุทธวิธีการเปิดรับสมัครคนเข้าทำงานหรือร่วมงานอย่างเปิดเผย โปร่งใส ทำสัญญาระยะสั้น เพื่อจะได้ประเมินต่อสัญญาใหม่ หรือเลิกสัญญาได้คล่องตัวขึ้น

3. new social movement กลุ่มเคลื่อนไหวสังคมใหม่ กลุ่มรณรงค์เพื่อสิทธิเสรีภาพ เช่น กลุ่มสิทธิสตรี กลุ่มสิ่งแวดล้อม กลุ่มเรียกร้องสันติภาพ คัดค้านเผด็จการและเรียกร้องประชาธิปไตย ฯลฯ ซึ่งสะท้อนถึงความขัดแย้งที่ซับซ้อนในสังคมสมัยใหม่

4. new man ผู้ชายแบบใหม่ที่เข้าใจและสนับสนุนสิทธิสตรี เป็นผู้ชายที่เอาใจใส่ดูแล แบ่งปันและปฎิเสธการเป็นผู้ชายดีแต่เบ่ง อวดความเหนือกว่าของตน (macho) ที่เป็นลักษณะของผู้ชายแบบเก่า

5. new morality ศีลธรรมใหม่  ในทศวรรษ 1960 หมายถึง มาตรฐานทางศีลธรรมที่ก้าวหน้ากว่าศีลธรรมในยุคก่อนหน้านั้น เช่น ในการยอมรับการอยู่ร่วมกันโดยไม่แต่งงานของคนหนุ่มสาว การยอมรับเรื่องสิทธิสตรี สิทธิของรักร่วมเพศ การทำแท้งโดยความจำเป็น ฯลฯ ในทศวรรษที่ 1980 แนวคิดเรื่องศีลธรรมใหม่ก็มีการปรับเปลี่ยนอีก  โดยหันกลับมาเน้นการรื้อฟื้นและเพิ่มคุณค่าของสถาบันครอบครัว เลิกการสำส่อนทางเพศ เนื่องจากภัยคุกคามจากโรคเอดส์

6. NLP (Neuro Linguistic Progrtamming ) การศึกษาเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างความคิด การสื่อสาร และพฤติกรรม เพื่อหาว่าคนๆหนึ่งจัดการกับกระบวนการคิด ความเชื่อและพฤติกรรมของเขาอย่างไร เพื่อที่จะได้นำเอาทักษะความสามารถเหล่านี้ไปถ่ายทอดให้คนอื่นๆได้อย่างรวดเร็ว และมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นกว่าการเรียนรู้ตามปกติ

7. non governmental organization (NGO) องค์กรเอกชนที่ทำงานด้านพัฒนาสังคมโดยไม่มุ่งค้ากำไร  ได้รับความสนับสนุนจากรัฐบาล มูลนิธิ หรือการบริจาคต่างๆ และทำงานเป็นอิสระ ไม่ได้เป็นหน่วยงานของรัฐบาล

8. nonprofit organization (NPO) องค์กรหรือสถาบันซึ่งตั้งขึ้นมาเพื่อให้บริการโดยไม่แสวงหาผลกำไร เช่น โรงเรียน โรงพยาบาล

9. non renewable resource ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้แล้วหมดไปเลย เช่น ถ่านหิน น้ำมัน แก๊สธรรมชาติ ซึ่งใช้เวลาเป็นล้านปีกว่าที่จะก่อตัวขึ้นมา ขณะนี้ประมาณกันว่าโลกมีน้ำมันเหลือให้ใช้อีกไม่กี่สิบปี ส่วนถ่านหินที่มีมากกว่าก็มีปัญหาเรื่องการทำลายสภาวะแวดล้อมโลก ส่วนพลังงานที่ผลิตุขึ้นทดแทนใหม่ได้ เช่น พลังงานแสงแดด พลังลม พลังคลื่น พลังจากความร้อนใต้โลก ฯลฯ ยังไม่มีการพัฒนานำมาใช้มากนัก

10. no -till farming การเพาะปลูกโดยไม่ต้องไถพรวนที่ดิน  แนวคิดเรื่องการเพาะปลูกทางเลือกที่ใช้วิธีหลังเก็บเกี่ยวพืชเก่าแล้ว ก็ปลูกพืชใหม่ลงไป โดยไม่ต้องไถพรวนที่ดินใหม่ จะช่วยเพิ่มการกักเก็บความชุ่มชื้นของดินและธาตุอาหารที่เป็นประโยชน์  และปล่อยให้ไส้เดือนและสิ่งมีชีวิตอื่นเติบโตช่วยให้ดินมีคุณภาพ นอกจากนี้ก็ช่วยลดการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์ที่เป็นผลมาจากการเพาะปลูก ช่วยลดภาวะเรือนกระจก

11. ombudsman ผู้ตรวจการรัฐสภา ผู้สอบสวนกรณีร้องเรียนของประชาชน เป็นคำที่มาจากภาษาสวีดิช  หมายถึง คนกลางที่ได้รับการแต่งตั้งจากรัฐสภาหรือรัฐบาล ให้ทำหน้าที่คนกลางดูแลผลประโยชน์สาธารณะของประชาชน รับฟังคำร้องและสอบสวนกรณีประชาชนร้องเรียนต่อหน่วยงานของรัฐ ถ้า ombudsman สอบสวนแล้วเห็นว่าคำร้องมีมูล ก็จะตีพิมพ์การสอบสวนนั้น  ส่วนการดำเนินการต่อไปจะเป็นอย่างไรแล้วแต่กฎหมายของแต่ละประเทศ โดยทั่วไปแล้วประชาชนจะได้รับการชดเชยที่หน่วยงานรัฐทำให้เขาได้รับความเสียหาย แต่ ombudsman ไม่ได้มีอำนาจในการดำเนินการลงโทษหรือฟ้องร้อง ระบบนี้ทำงานได้ดีในกลุ่มประเทศสวีเดน ฟินแลนด์ นอร์เวย์ ที่มีธรรมเนียมเรื่องนี้มานาน แต่ได้ผลน้อยในประเทศอื่น

12. open source (software) การผลิตและพัฒนาที่ส่งเสริมให้คนทั่วไปเข้าถึงแหล่งวัตถุดิบของสินค้าได้โดยเปิดเผยเพื่อประโยชน์ของสาธารณะชน มักเน้นเรื่องซอฟแวร์หรือโปรแกรมคอมพิวเตอร์ที่เปิดให้คนได้ใช้ฟรี รวมทั้งสามารถเข้าช่วยปรับปรุงได้ด้วย  เป็นแนวคิดและพฤติกรรมที่คัดค้านการมุ่งหากำไรส่วนตนมากเกินไปของบริษัทธุรกิจ ตัวอย่างเช่น โครงการสารานุกรม wikipedia โครงการหนังสือออนไลน์ที่คนสามารถเข้าไปอ่านได้ฟรี สื่ออื่นๆ เช่น โครงการ creative common การเปิดเผยงานวิจัยด้านเทคโนโลยีชีวภาพ โดย cambia ฯลฯ

13. organic farming การทำฟาร์มโดยวิธีการทางธรรมชาติ เช่น การปลูกพืชหมุนเวียน การใช้ปุ้ยจากมูลสัตว์และซากพืชป้องกันศัตรูพืชโดยวิธีธรรมชาติ ไม่ใช่ยาฆ่าแมลง ปุ๋ยเคมี สารควบคุมหรือเร่งการเติบโตเพื่อรักษาสมดุลของสภาพแวดล้อมและสุขภาพของผู้บริโภค อาหารที่ผลิตจากฟาร์มแบบนี้เรียกว่า organic food กลุ่มคนที่ลงมือทำและรณรงค์เผยแพร่เรื่องนี้ เรียกว่า organic movement ส่วนใหญ่อยู่ในประเทศพัฒนาอุตสาหกรรม ในกลุ่มสังคมที่มีการศึกษาสูงและตื่นตัวเรื่องสภาพแวดล้อม

14. Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) องค์การเพื่อการร่วมมือและพัฒนาทางเศรษฐกิจของประเทศพัฒนาอุตสาหกรรม เช่น สหรัฐฯ แคนาดา ยุโรป รวม 24 ประเทศ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมความร่วมมือทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศแถบแอตแลนติกให้แน่นแฟ้นขึ้น และเพื่อประสานงานกันในการเจรจาต่อรองกับประเทศกำลังพัฒนา

15. organization theory ทฤษฎีองค์กร ทฤษฎีทางสังคมวิทยาที่อธิบายถึงพฤติกรรมของคนที่ทำงานร่วมกัน และปัจจัยที่มีต่อโครงสร้างขององค์กร ประเด็นสำคัญที่ทฤษฎีนี้ค้นพบมีอาทิเช่น
1. การเห็นถึงความสำคัญของปัจจัยทางสังคม เช่น ความสนใจของฝ่ายจัดการต่อปัญหาของคนงาน
2. แนวคิดเรื่องระบบข้าราชการ (bureaucracy) เสนอโดย Max Weber (1864-1920) นักสังคมวิทยาชาวเยอรมัน ซึ่งนำไปสู่ความคิดสมัยใหม่ในเรื่องการยอมรับทัศนคติ, ค่านิยม, จุดมุ่งหมายส่วนบุคคลและผลของมันต่อโครงสร้างขององค์กร
3. การเปรียบเทียบให้เห็นผลของการบริหารจัดการแบบให้คนงานเชื่อฟังคำสั่งโดยเคร่งครัด และแบบที่มองว่าควรจะให้คนงานมีความพอใจและภาคภูมิใจในงาน
4. การยอมรับว่าเทคโนโลยีของวิสาหกิจ, ขนาดของมัน, การขยายตัวไปในที่ต่างๆและท่วงทำนองการบริหารจัดการ เป็นตัวกำหนดที่สำคัญของโครงสร้าง
5. การเน้นถึงความสำคัญของปัจเจกชนในองค์การ เช่น การฝึกให้ปัจเจกชนตระหนักในตัวเองเพิ่มขึ้น  และเรียนรู้ว่าคนอื่นมองดูเขาอย่างไร
อย่างไรก็ตามแนวคิดสำคัญอันหนึ่งของทฤษฎีนี้ คือ ถึงแม้ว่า องค์กรจะเป็นที่เข้าใจได้ด้วยการมองถึงความต้องการและพฤติกรรมของปัจเจกชน แต่การจะเข้าใจถึงโครงสร้างขององค์กรได้ ก็ต้องมองที่ระดับของพฤติกรรมรวมหมู่ (collective behaviour)

16. Organization health การวัดสภาพทางจิตใจของพนักงานในบริษัท บริษัทที่พนักงานมีขวัญกำลังใจไม่ดี เช่น รู้สึกไม่มั่นคง ไม่มีความสุข มีอัตราการลาออกสูง จะมีต้นทุนที่สูงขึ้น  ผู้บริหารที่ดีจะต้องคอยดูเรื่องนี้ด้วย บางบริษัทต้องจ้างบริษัทที่ปรึกษามาวิเคราะห์และแก้ไขปัญหานี้

17. OXFAM คำย่อมาจาก Oxford Committee for Famine Relief คณะกรรมการบรรเทาทุพภิกขภัยแห่งอ๊อกฟอร์ด ตั้งขึ้นในปี ค.ศ.1942 เพื่อช่วยเหลือผู้ได้รับภัยพิบัติจากสงครามโลกครั้งที่ 2 หลังจากนั้นจนถึงปัจจุบัน องค์กรนี้มีบทบาทช่วยเหลือด้านการรวบรวมและแจกจ่ายอาหาร เสื้อผ้า ปัจจัยที่จำเป็นให้แก่ประชาชนที่ประสบภัยพิบัติต่างๆ และประชาชนในประเทศยากจน

18. ozone depleter สารเคมีที่ล่องลอยไปในอากาศและทำลายโอโซน เช่น สาร CFCs ที่ใช้ในตู้เย็นและเครื่องปรังอากาศ ฮาลอนที่ใช้ในสเปรย์ดับไฟ, ยาฆ่าแมลง

19. pacifism คตินิยมสันติภาพ ขบวนการต่อต้านสงคราม, ความรุนแรง, อาวุธนิวเคลียร์ สนับสนุนการใช้แนวทางสันติวิธีในการแก้ไขปัญหา

20. paragigm ตัวแทนหรือกรอบแนวคิดทฤษฎี ทั้งในเชิงวิทยาศาสตร์และเชิงสังคมวิทยาในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ที่เป็นที่ยอมรับของวงการนักวิชาการหรือสังคมในขณะนั้น (บางคนแปลคำนี้ว่า กระบวนทัศน์) เมื่อสภาพสังคมเปลี่ยนแปลงไปอย่างมากมาย จำเป็นต้องหากรอบแนวคิดทฤษฎีใหม่ในการมองจึงจะเข้าใจสังคมได้ (Paradigm shift)

21. patent vs profits แนวคิดเรื่องความขัดแย้งระหว่างสิทธิบัตรและกำไร ซึ่งเป็นหัวข้อที่นักกิจกรรม ใช้เป็นประเด็นเรียกร้องต่อสู้ในทางด้านสิทธิมนุษยชน เช่น การเรียกร้องบริษัทผลิตยาเกี่ยวกับเอดส์ให้ลดการปกป้องสิทธิบัตรของตนในภูมิภาคที่ยากจน เพื่อทำให้ยามีราคาต่ำลงพอที่ประชาชนที่ยากจนจะหาซื้อได้ การเรียกร้องต่อสู้เหล่านี้มีผลในระดับหนึ่ง และเป็นเรื่องที่จะต้องเรียกร้องต่อสู้กันต่อไป

22. paternalism การคุ้มครองดูแลให้สวัสดิการแก่พลเมืองหรือคนงานแบบอุปถัมภ์ค้ำชู คือ ผู้ปกครองหรือเจ้าของกิจการ ยังคงทำตัวเป็นผู้ให้ความอุปถัมภ์ค้ำชู้และไม่เปิดโอกาสให้คนที่อยู่ใต้อำนาจตนมีอำนาจที่จะตัดสินใจด้วยตนเอง เป็นวิธีการที่ล้าสมัย นิยมใช้อยู่ในองค์กรเล็กๆ หรือประเทศที่ล้าหลัง

23. participation การมีส่วนร่วม แนวคิดสมัยใหม่ทั้งในวงการบริหารธุรกิจและการเมือง ที่จะให้พนักงานมีส่วนร่วมในการบริหารองค์กร และให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการตัดสินใจทางการเมืองเพิ่มขึ้น ทั้งเพื่อประสิทธิภาพและความเป็นประชาธิปไตยมากขึ้น

24. paticipatory economics (Parecon) เศรษฐศาสตร์แบบให้ประชาชนมีส่วนร่วม แนวคิดการจัดการระบบเศรษฐกิจแบบให้มีสภาคนงานและสภาผู้บริโภคมีส่วนร่วมในการตัดสินใจ ในการกำหนดการจัดสรรทรัพยากรและการบริโภค เป็นเศรษฐกิจทางเลือกทางหนึ่ง เพื่อทดแทนเศรษฐกิจแบบตลาดของทุนนิยมและเศรษฐกิจแบบวางแผนจากส่วนกลางของสังคมนิยม

25. patron – client relations ควา มสัมพันธ์แบบผู้อุปถัมภ์และผู้อยู่ใต้อุปถัมภ์ ซึ่งเป็นความสัมพันธ์แบบเจ้าขุนมูลนายที่ไม่เสมอภายในระบบเศรษฐกิจแบบศักดิน าที่ยังคงตกค้างอยู่ในประเทศกำลังพัฒนาหลายประเทศรวมทั้งไทย

26. pay equity กฎหมายและนโยบายการจ่ายค่าจ้างที่เท่ากันสำหรับงานในลักษณะเดียวกัน โดยไม่แยกแยะเพศ เชื้อชาติ หรือความเป็นชนกลุ่มน้อย เนื่องจากในตลาดแรงงานโดยทั่วไป ผู้หญิง แรงงานต่างชาติ และชนกลุ่มน้อย มักได้ค่าจ้างแรงงานโดยทั่วไปที่ต่ำกว่าประเทศ เช่น แคนาดา และยุโรปบางประเทศ จึงมีกฎหมายและนโยบายในเรื่องนี้เพื่อคุ้มครองแรงงานให้ได้รับความเป็นธรรมโดยทั่วหน้ากัน

27.peace studies โครงการหรือหลักสูตรที่ศึกษาเรื่องสันติภาพระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์และประชาชาติต่างๆ และวิธีการที่จะให้ได้มาซึ่งสันติภาพ

28. peasant economy เศรษฐกิจแบบชาวนาดั้งเดิม ซึ่งมักเป็นชาวนาขนาดเล็ก ที่เป็นอิสระหรือพึ่งตนเองได้ ผลิตหลายอย่างแบบผสมผสานเพื่อกินเพื่ออยู่ตามความจำเป็น และหลีกเลี่ยงความเสี่ยงมากกว่าการผลิตพืชชนิดเดียวเพื่อขายแบบต้องลงทุนสูง เสี่ยงต่อการเป็นหนี้และการขาดทุนเหมือนเกษตรกรในระบบทุนนิยมอุตสาหกรรมที่เน้นการผลิตเพื่อขายหากำไร พวกชาวนาแบบดั้งเดิมยังคงหลงเหลืออยู่ในยุโรปจนถึงสงครามโลกครั้งที่สอง และหลงเหลืออยู่ในประเทศกำลังพัฒนาอยู่จนถึงปัจจุบัน พวกเขามีเหตุผลทางสังคมและวัฒนธรรมของตนเอง และปรับตนให้เข้ากับสภาพแวดล้อมและสังคมได้ดีกว่าเกษตรกรขนาดเล็ก ขนาดกลางในระบบทุนนิยม ซึ่งส่วนใหญ่ต้องพ่ายแพ้ต่อการแข่งขันกับเกษตรกรขนาดใหญ่หรือบริษัทเกษตรกรรม

29. peer lending การให้สินเชื่อขนาดเล็กแบบสมาชิกในกลุ่มเล็กๆค้ำประกันกันและกันโดยไม่ต้องมีหลักทรัพย์มาจำนอง เช่น ที่ธนาคารหมู่บ้านบังคลาเทศหรือธนาคารไมโครเครดิตอื่นๆนิยมทำกัน เพื่อช่วยให้คนที่ไม่มีหลักทรัพย์มีโอกาสกู้ยืมเงินไปลงทุนพัฒนาอาชีพ

30. personal equity plan (PEP) โครงการท่ารัฐบาลอังกฤษสนับสนุนให้ประชาชนทั่วไปมีโอกาสเป็นเจ้าของหุ้นกิจการได้จำนวนหนึ่ง โดยได้รับสินทธิยกเว้นภาษีจากเงินปันผลหรือกำไรที่ได้จากการขายหุ้นดังกล่าว เป็นการขยายการถือหุ้นในบริษัทให้กระจายไปสู่ประชาชนวงกว้างขึ้น เช่น เมื่อมีการโอนกิจการที่เคยเป็นของรัฐให้เป็นบริษัทมหาชน ก็ใช้วิธีกระจายหุ้นให้ประชาชนทั่วไปเข้ามาถือหุ้นรายย่อยเป็นสัดส่วนสูง แต่ไม่ใช่ขายหุ้นส่วนใหญ่ให้นายทุนต่างชาติและนายทุนขนาดใหญ่

31. people centred องค์กรปรัชญาหรือการดำเนินการที่มุ่งสนองความต้องการของมนุษย์ในฐษนะปัจเจกชน  มากกว่าจะเป็นองค์กรทางการเมือง เศรษฐกิจที่มองแต่ภาพใหญ่ๆ และละเลยความต้องการที่แท้จริงของประชาชน

ที่มา
วิทยากร เชียงกูล
อธิบายศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนา, – – กรุงเทพฯ : สายธาร, 2550.
ISBN : 978-974-94365-7-8

Advertisements
 

ป้ายกำกับ: , ,

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: