RSS

industrialization และ 20 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

16 ธ.ค.


1.industrialization กระบวนการเปลี่ยนแปลงของระบบเศรษฐกิจสังคมจากเศรษฐกิจการเกษตรแบบดั้งเดิมเป็นเศรษฐกิจแบบอุตสาหกรรมที่ขึ้นกับเครื่องจักร การแบ่งงาน ทำกันเฉพาะอย่าง การผลิตขนานใหญ่ การผลิตสินค้าให้ได้มาตรฐานเดียวกัน ซึ่งนอกจากจะหมายถึงการผลิตสินค้าอุตสาหกรรมแล้ว ยังรวมทั้งการเปลี่ยนแปลงวิธีการทำการเกษตรให้เป็นการผลิตเพื่อขายแบบอุตสาหกรมด้วย

2. industrial revolution การปฏิวัติอุตสาหกรรม ขั้นตอนของการพัฒนาเศรษฐกิจของโลกที่พัฒนาจากระบบหัตถกรรมในครัวเรือนเป็นระบบโรงงานอุตสาหกรรมที่ใช้เครื่องจักร เริ่มในยุโรปในคริสต์ศตวรรษที่ 18  เป็นการเริ่มต้นของการพัฒนาระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยมอุตสาหกรรมที่มีผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงของโลกทั้งด้านบวกและด้านลบอย่างมหาศาล

3. inflation ภาวะราคาเฟ้อหรือเงินเฟ้อ สภาพทางเศรษฐกิจซึ่งราคาสินค้าพุ่งขึ้นสูงอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากมีความต้องการซื้อมากกว่าสินค้าและบริการที่ผลิตได้ หรือเพราะต้นทุนการผลิตสูงขึ้น โดยวัดจากดัชนีราคาขายปลีก (RPI) ของสินค้าพื้นฐานที่ผู้บริโภคส่วนใหญ่ใช้กันอยู่  และคิดแบบถ่วงน้ำหนักตามความสำคัญโดยเปรียบเทียบของสินค้านั้นๆ ว่าดัชนีราคาขายปลีกเปลี่ยนแปลงไปจากปีฐานหรือปีที่ผ่านมาเป็นร้อยละเท่าไหร่

4. informal economy เศรษฐกิจภาคที่ไม่ใช่ทางการ เช่น ผู้ประกอบอาชีพอิสระรายย่อย ธุรกิจครัวเรือนที่มีการจ้างงานโดยไม่คำนึงถึงกฎหมายแรงงาน ไม่มีการจดทะเบียน ไม่มีการเสียภาษี หรือเลี่ยงภาษี หรือไม่มีการจดบันทึกเพื่อคำนวณเป็นส่วนหนึ่งของผลิตภัณฑ์มวลรวมของประชาชาติ ในประเทศกำลังพัฒนาหลายประเทศอาจจะมีเศรษฐกิจภาคที่ไม่ใช่ทางการมากกว่าครึ่งหนึ่งของผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติก็ได้

5. Information ข้อมูลข่าวสาร  เป็นปัจจัยสำคัญหนึ่งสำหรับประสิทธิภาพทางเศรษฐกิจในโลกยุคใหม่ พัฒนาการทางอินเตอร์เนตช่วยให้ต้นทุนทางข้อมูลข่าวสารลดลง และเพิ่มประสิทธิภาพทางเศรษฐกิจระดับหนึ่ง แต่ก็ยังมีปัญหาด้านการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารไม่เท่าเทียมกันของประชาชน ซึ่งเป็นปัญหาทางโครงสร้างเศรษฐกิจการเมือง มากกว่าปัญหาเทคโนโลยี

6. information pollution การได้รับข้อมูลข่าวสารล้นเกินจนเป็นผลเสียหายต่อวัฒนธรรมหรือวิถีชีวิตของบุคคล เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคมพัฒนาอุตสาหกรรมที่เน้นการแข่งขันเพื่อความร่ำรวยและการบริโภคอย่างในสหรัฐฯ ทางแก้คือ การรู้จักแบ่งเวลาใช้เวลาอย่างมีคุณภาพ ไม่รับข้อมูลข่าวสารแบบสมัยใหม่มากไป ทำสมาธิ ทำโยคะ พักผ่อนหย่อนใจเพื่อการผ่อนคลายวิธีต่างๆ

7. information and communication technology (ICT) เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร เทคโนโลยีเกี่ยวกับข้อมูลข่าวสารและโทรคมนาคม เช่น หนังสือ, วิทยุ, โทรทัศน?, การติดต่อผ่านดาวเทียม, โทรศัพท์, แฟกซ์, เครือข่ายอินเตอร์เนต, ซีดีรอม ฯลฯ ซึ่งช่วยให้มนุษย์พัฒนาทางด้านการศึกษา, ธุรกิจ, การพัฒนาประเทศด้านต่างๆ ได้รวดเร็วขึ้น และมีค่าใช้จ่ายต่ำลง

8. innovation นวัตกรรม การประยุกต์ใช้ความรู้เพื่อเพิ่มผลผลิตหรือประสิทธิภาพการผลิตไม่ว่าจะเป็นนวัตกรรมในกระบวนการผลิต (process innovation) หรือนวัตกรรมสร้างหรือปรับปรุงสินค้าใหม่ (product innovation) รวมทั้งนวัตกรรมในการบริหารจัดการแก้ไขปัญหาและพัฒนาสังคม ที่เรียกว่า social innovation (นวัตกรรมสังคม)

9.institutional economics เศรษฐศาสตร์สถาบัน เศรษฐศาสตร์ที่ศึกษาถึงปฏิสัมพันธ์ของสถาบันทางสังคม เช่น สถาบันทางการเมือง กลุ่มองค์กรครอบครัวและทรัพย์สินส่วนบุคคลที่มีต่อระบบเศรษฐกิจ เศรษฐศาสตร์สำนักนี้เห็นว่าเราจะไม่สามารถเข้าใจพฤติกรรมทางเศรษฐกิจของคนได้อย่างแท้จริง ถ้าไม่นำเอาปัจจัยทางด้านสถาบันสังคมที่เกี่ยวข้องมาวิเคราะห์ด้วย

10. interest group (pressure group) กลุ่มผลประโยชน์ หรือกลุ่มผลักดัน การรวมตัวของกลุ่มประชาชนที่มีผลประโยชน์หรือแนวคิดร่วมกัน ที่ต้องการผลักดันให้รัฐบาลและหรือรัฐสภาดำเนินการตามที่กลุ่มเขาต้องการ เป็นกลุ่มที่ต่างไปจากพรรคการเมือง โดยมักจะผลักดันเรื่องใดเรื่องหนึ่งที่เป็นเรื่องของสิทธิประโยชน์ใหญ่ๆ และมีการจัดตั้ง มีสมาชิกที่เป็นทางการมากกว่ากลุ่มเคลื่อนไหวทางสังคม (Social movement) ซึ่งมักเป็นกลุ่มหลวมๆที่ระดมคนที่เป็นพันธมิตรมาจากหลายทาง เพื่อการรณรงค์เรียกร้องผลักดันเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยเฉพาะ อย่างไรก็ตามทั้ง 2 กลุ่มก็อาจจะดำเนินกิจกรรมแบบร่วมมือกันหรือเหลื่อมซ้อนกันได้

11. intermediate technology เทคโนโลยีขั้นกลาง แนวคิดที่เสนอโดย E.F.Schumacher มุ่งผสมผสานความเรียบง่ายขนาดเล็ก และการพึ่งตัวเองได้กับเทคโนโลยีสมัยใหม่ เพื่อสร้างเทคโนโลยีที่ใช้แรงงานและทรัพยากรภายในประเทศให้เหมาะสมกับสภาพของแต่ละประเทศที่กำลังพัฒนา โดยที่อาจจะยังคงรักษาวิธีการดั้งเดิมไว้ แต่ก็ใช้ความชำนาญของเทคโนโลยีสมัยใหม่ให้เป็นประโยชน์ ภายหลังนิยมใช้คำว่า appropriate technology

12. international Bank for Reconstruction and Development (IBRD หรือ Word Bank) ธนาคารเพื่อการบูรณะและพัฒนาระหว่างประเทศ หรือธนาคารโลก ตั้งในปี ค.ศ.1944 โดยประเทศพัฒนาอุตสาหกรรมถือหุ้นใหญ่ เพื่อให้รัฐบาลประเทศกำลังพัฒนาได้กู้เงินไปพัฒนาประเทศตามแนวนโยบายทุนนิยมอุตสาหกรรมตะวันตก และให้คำแนะนำและความช่วยเหลือด้านเทคนิคแก่โครงการพัฒนาต่างๆที่ประเทศกำลังพัฒนากู้ไป ธนาคารนี้มีลักษณะคล้ายธนาคารพาณิชย์ เพียงแต่เน้นให้สินเชื่อแก่โครงการพัฒนาของประเทศกำลังพัฒนา โดยอาจคิดดอกเบี้ยต่ำกว่าธนาคารพาณิชย์ทั่วไปนิดหน่อย และมักจะมีเงื่อนไขให้ประเทศที่ขอกู้ต้องเปิดเสรีทางการลงทุนและการค้าให้กับบริษัทข้ามชาติจากประเทศพัฒนาอุตสาหกรม

13. International development การพัฒนาระหว่างประเทศ กระบวนการความร่วมมือและช่วยเหลือกันระหว่างประเทศ จากองค์กรระหว่างประเทศ รัฐบาลและองค์กรสาธารณกุศลจากประเทศร่ำรวย เพื่อขจัดปัญหาความยากจน การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจ การพัฒนาทางเศรษฐกิจสังคม การศึกษา การส่งเสริมสิทธิของพลเมือง การอนุรักษ์สภาพแวดล้อม ฯลฯ ในประเทศกำลังพัฒนา

14. International Labour Organization (ILO) องค์การแรงงานระหว่างประเทศ องค์การหนึ่งของสหประชาชาติ มีบทบาทหน้าที่เพื่อส่งเสริมสิทธิ ความเป็นธรรม การพัฒนาความเป็นอยู่ และประสิทธิภาพของคนงานในประเทศต่างๆ

15.Ishmael ชื่อหนังสือนวนิยายภาษาอังกฤษ เขียนโดย Daniel Quinn พิมพ์ครั้งแรกปี ค.ศ.1992 แสดงทัศนะทางเลือกของประวัติศาสตร์มนุษยชาติและเสนอแนวทางที่มนุษย์จะต้องเปลี่ยนแปลงความคิดและวิถีชีวิตของตนเอง เพื่อที่จะปกป้องโลกจากหายนะของการทำลายระบบนิเวศที่เกิดจากน้ำมือมนุษย์
แม้จะเป็นหนังสือนวนิยาย แต่เป็นหนังสือที่เสนอแนวคิดผ่านตัวละครที่เป็นครูใหญ่ซึ่งเป็นกอริลล่า วิจารณ์สาเหตุของปัญหาความเสื่อมโทรมของระบบนิเวศอย่างแหลมคมว่า สาเหตุหลักคือ การที่มนุษย์วิวัฒนาการจากนักล่าสัตว์และเก็บของป่าเหมือนสัตว์อื่นๆ มาเป็นเกษตรกร และถือตนเองว่าเป็นสัตว์ที่ฉลาดและมรอำนาจเหนือธรรมชาติและสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ไม่จำเป็นต้องทำตามกฎธรรมชาติของสัตว์ทุกประเภท เช่น หาอาหารและของใช้ที่จำเป็น ไม่เข่นฆ่าคู่แข่ง ไม่ทำลายอาหารหรือกีดกันสิ่งมีชีวิตอื่นๆให้เข้าถึงอาหารได้ การที่มนุษย์ใช้ชีวิตแบบ “ผู้ที่เอาแต่ได้” (Taker) ทำให้มนุษย์ขยายเผ่าพันธุ์มากเกินไป และทำลายล้างสิ่งมีชีวิตอื่นๆซึ่งเคยอยู่อย่างหลากหลาย และช่วยสร้างความสมดุลให้โลก การที่มนุษย์เริ่มรู้จักพัฒนาการเกษตรและโดยเฉพาะการเกษตรแบบผลิตขนานใหญ่ช่ วยให้เผ่าพันธุ์มนุษย์ขยายตัวได้เร็วกว่าสัตว์อื่นจนมีประชากรมนุษย์ในโลกใบ นี้มากเกินไป การที่มนุษย์เพิ่มการผลิตแบบอุตสาหกรรมและบริโภคมาก จนโลกขาดความสมดุลและทำลายล้างธรรมชาติและสภาพแวดล้อมมาก นำไปสู่วิกฤติของโลก
หนังสือยังได้เสนอทางออกว่า มนุษย์ควรที่จะเรียนรู้ที่จะเลิกหลงในอำนาจความยิ่งใหญ่ของตัวเอง เรียนรู้ที่จะเคารพสิ่งมีชีวิตอื่นๆ เคารพกฎของธรรมชาติ เรียนรู้ที่จะอยู่อย่างประสานกลมกลืนกับธรรมชาติมากกว่าพยายามเอาชนะธรรมชาต ิอย่างที่ทำมา หนังสือเล่มนี้รวมทั้งเล่มอื่นๆของ ดาเนียล ควินส์ เป็นที่นิยมแพร่หลายในหมู่ผู้สนใจทางรอดของโลกและก่อให้เกิดกลุ่มศึกษาและเผ ยแพร่แนวคิดเพื่อการอนุรักษ์และฟื้นฟูธรรมชาติและสภาวะแวดล้อมหลายกลุ่ม เช่น http://www.friend of ishmael.htm, http://www.town of autumn.com/ishmael.html หนังสือเล่มแรกในชุดนวนิยาย 3 เล่มจบ แปลเป็นไทยแล้ว ชื่อ อิชมาเอล โดย กรรณิการ์ พรมเสาร์ พิมพ์โดยมูลนิธิโกมลคีมทอง ปี พ.ศ.2547

16.Islam banking ธนาคารแบบอิสลาม ธนาคารพาณิชย์ในโลกทุนนิยมที่พยายามบริหารตามความเชื่อทางศาสนาอิสลามซึ่งไม่เห็นด้วยกับระบบการกู้เงินที่คิดดอกเบี้ย ด้วยการคิดค่าตอบแทนแบบอื่นที่ไม่เรียกว่าดอกเบี้ย กล่าวคือ สำหรับผู้กู้ไปลงทุนทำธุรกิจ ผู้กู้จะต้องแบ่งปันผลกำไรให้ธนาคาร ในแง่นี้ก็คล้ายๆกับการลงทุนร่วมกัน ซึ่งธนาคารผู้ให้กู้ต้องร่วมความเสี่ยงด้วย ต่างกับธนาคารในโลกทุนนิยมที่ผู้กู้ขอกู้เป็นผู้เสี่ยงฝ่ายเดียว อย่างไรก็ตามในการกู้เพื่อซื้อสินค้าอุปโภคบริโภค ธนาคารอิสลามจะใช้วิธีซื้อส้นค้าดังกล่าวแล้วมาขายต่อให้ผู้กู้ซื้อในระบบผ่อนส่ง เช่น บ้าน  รถยนต์ ให้ผู้กู้ในราคาสูงขึ้น โดยถือว่าเงินมีคุณค่าทางเวลา (Time value) ที่ธนาคารควรเป็นฝ่ายได้รับ

17. International Monetary  Fund (IMF) กองทุนการเงินระหว่างประเทศ องค์การระหว่างประเทศ ตั้งขึ้นปี ค.ศ. 1944 เพื่อส่งเสริมความร่วมมือทางด้านการเงินระหว่างประเทศ ส่งเสริมเสถียรภาพของการแลกเปลี่ยนเงินตรา และปรับปรุงระบบการชำระเงินระหว่างประเทศ เพื่อให้เศรษฐกิจทุนนิยมโลกดำเนินต่อไปได้ โดยไม่มีวิกฤติความผันผวนขึ้นลงมากเกินไป เนื่องจากผู้ถือหุ้นใหญ่และผู้บริหารคือประเทศร่ำรวย IMF จึงมักดำเนินนโยบายที่เอื้อประโยชน์แต่บริษัทข้ามชาติของประเทศร่ำรวยมากกว่าเพื่อประโยชน์ของประชาชนในประเทศยากจน เช่น ให้เงินกู้ประเทศยากจนโดยมีเงื่อนไขว่า ต้องปรับแก้กฏหมายและนโยบายเพื่อเปิดเสรีให้บริษัทข้ามชาติเข้าไปลงทุนได้สะดวกขึ้น

18. jobless growth การเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจที่ไม่ช่วยให้คนมีงานทำเพิ่มขึ้น สถานการณ์เศรษฐกิจในยุคโลกาภิวัตน์ที่บริษัททุนข้ามชาติจากประเทศพัฒนาอุตสาหกรรมย้ายฐานการผลิตไปสู่ภูมิภาคที่ยากจนกว่า เพื่อลดต้นทุนจากการที่สามารถจ่ายค่าจ้างแรงงานได้ต่ำกว่า และ/หรือเสียภาษีต่ำกว่า ทำให้เศรษฐกิจของประเทศพัฒนาอุตสาหกรรมยังคงเจริญเติบโตได้ทั้งๆที่มีปัญหาคนว่างงานเพิ่มขึ้นในประเทศของตน แต่เป็นการเจริญเติบโตที่ไม่สมดุล และดังนั้นจึงไม่ยั่งยืน

19.job sharing การตกลงกันทำงานอย่างหนึ่งอย่างใดโดยแบ่งกันทำ 2 คน (หรือมากกว่านั้น) คนละเวลา แล้วแบ่งเงินเดือนกัน เป็นวิธีการที่ยืดหยุ่น สะดวกสำหรับผู้หญิงที่ต้องใช้เวลาทำงานบ้านบางส่วนแต่ก็ยังต้องการทำงานเพื่อหารายได้หรือเพื่อความพอใจด้วย

20. justice ความยุติธรรม  หมายถึงทั้งความเป็นธรรมและระบบกฎหมายที่มีความคงเส้นคงวา การปฏิบัติคนทุกคนอย่างเสมอหน้ากัน และความเป็นธรรมในแง่จริยธรรม เช่น ถ้ามีกฎหมายที่ปกป้องทรัพย์สมบัติส่วนบุคคล ก็ต้องมีกฎหมายปกป้องคนจน รวมทั้งกฎหมายที่ป้องกันการค้าที่ไม่เป็นธรรมด้วย

21. Keynesian economics ทฤษฎีเศรษฐศาสตร์ที่เสนอโดย Keynes, JM (1883-1946) นักเศรษฐศาสตร์ชาวอังกฤษ ทฤษฎีสำคัญของเขาคือ รัฐบาลควรเพิ่มการใช้จ่ายงบประมาณ เพื่อแก้ปัญหาเศรษฐกิจตกต่ำ และการเพิ่มค่าจ้างหรือรายได้จะมีอิทธิพลต่ออุปสงค์ ซึ่งจะส่งผลต่อไปถึงการยกระดับการผลิต ทฤษฎีนี้ได้มีอิทธิพลต่อการฟื้นฟูเศรษฐกิจทุนนิยมโลกในยุคเศรษฐกิจตกต่ำในทศวรรษ 1930 มาก

ที่มา
วิทยากร เชียงกูล
อธิบายศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนา, – – กรุงเทพฯ : สายธาร, 2550.
ISBN : 978-974-94365-7-8

Advertisements
 

ป้ายกำกับ: , ,

One response to “industrialization และ 20 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

  1. ท่อตัน

    ธันวาคม 17, 2008 at 7:14 pm

    ขอบคุณครับ สำหรับข้อมูล

     

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: