RSS

GNH และ 20 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

16 ม.ค.



1. gross national happiness (GNH) ความสุขมวลรวมประชาชาติ แนวคิดที่เริ่มเสนอโดยรัฐบาลภูฐานที่จะใช้ดัชนีความสุขมวลรวมประชาชาติ วัดความเจริญก้าวหน้าในการพัฒนาประเทศของตน  แทนดัชนีผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ (GNP) ซึ่งวัดจากมูลค่าสินค้าและบริการโดยรวมของทั้งประเทศ  เนื่องจากพวกเขาเห็นว่ามูลค่าผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ เพียงแต่สะท้อนภาพหยาบๆของสินค้าและบริการที่มีการผลิตและซื้อขายกันแต่ไม่ไ ด้สะท้อนการพัฒนาด้านสังคมและคุณภาพชีวิตของประชาชนส่วนใหญ่ แนวคิดเรื่องดัชนีความสุขมวลรวมประชาชาติของภูฐานเสนอว่า การจะพัฒนาประเทศเพื่อเป้าหมายนี้จะต้องพิจารณาการพัฒนามนุษย์ทั้ง 4 ด้าน คือ การพัฒนาเศรษฐกิจ การอนุรักษ์สภาพแวดล้อม การส่งเสริมด้านวัฒนธรรม และการบริหารที่ดี (good governance)

2. gross domestic product (GDP) ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ มูลค่าสินค้าและบริการที่ผลิตเพื่อแลกเปลี่ยนซื้อขายภายในประเทศในช่วงเวลาหนึ่ง เช่น 1 ปี โดยไม่นับรวมรายได้สุทธิ (เงินโอนเข้าลบเงินโอนออกจากต่างประเทศ) เหมือนกับ GNP นักเศรษฐศาสตร์นิยมใช้ GDP วัดอัตราการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศแบบปีต่อปี และใช้เปรียบเทียบขนาดเศรษฐกิจของประเทศต่างๆ และนิยมใช้ GDP ต่อหัวประชากรเปรียบเทียบฐานะทางเศรษฐกิจของประเทศต่างๆ

3. gross national product (GNP) ผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ มูลค่าของสินค้าและบริการที่ผลิตเพื่อแลกเปลี่ยนซื้อขายกันภายในประเทศ ช่วงเวลาหนึ่ง เช่น 1 ปี ซึ่งรวมทั้งยอดรายได้สุทธิเงิรโอนจากต่างประเทศ (ดอกเบี้ย เงินปันผล การไปทำงานในต่างประเทศและโอนเงินกลับ)

4. Group of seven (G7) กลุ่มประเทศพัฒนาอุตสาหกรรมชั้นนำ 7 ประเทศ (สหรัฐฯ, ญี่ปุ่น, อังกฤษ, ฝรั่งเศส, เยอรมนี, อิตาลี, แคนาดา) ซึ่งมีการประชุมร่วมกันเพื่อกำหนดนโยบายและแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจและการเงินของกลุ่มสมาชิกและระบบทุนนิยมโลกนับตั้งแต่ปี 1994 ได้เชิญประเทศรุสเซียเข้ามาร่วมประชุมด้วย และบางครั้งเรียกว่ากลุ่ม G8

5. Group of 77 กลุ่มประเทศกำลังพัฒนาที่เริ่มรวมกลุ่มกัน 77 ประเทศในการประชุม UNCTAD ปี ค.ศ. 1964 เพื่อร่วมมือกันเจรจาสร้างอำนาจต่อรองกับประเทศร่ำรวย ช่วงหลังมีสมาชิกมากกว่าร้อยประเทศ แต่ก็เป็นการรวมตัวกันอย่างหลวมๆ นอกจากนี้ก็มีการรวมตัวกันเป็นกลุ่มใหม่อยู่เรื่อยๆ เช่น กลุ่ม G 21 กลุ่มประเทศกำลังพัฒนาขนาดใหญ่ 21 ประเทศที่รวมตัวกันในปี ค.ศ. 2003 เพื่อต่อรองในองค์การค้าโลก WTO ให้เปิดเสรีทางการค้าสำหรับสินค้าเกษตรเพิ่มขึ้น กลุ่ม G 20 กลุ่มประเทศกำลังพัฒนาที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่และมีพลเมืองมาก เช่น จีน อินเดีย บราซิล สหภาพแอฟริกาใต้ กลุ่ม G 33 กลุ่มประเทศกำลังพัฒนาที่เป็นผู้สั่งเข้าสินค้าเกษตรราว 90 ประเทศ เป็นต้น

6. health economics เศรษฐศาสตร์สุขภาพ  เศรษฐศาสตร์ที่ศึกษาว่าจะใช้ทรัพยากรที่จะหาได้เพื่อพัฒนาระบบสุขภาพของคน รวมทั้งการให้บริการด้านสาธารณสุขได้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุดได้อย่างไร เนื่องจากสุขภาพเป็นปัจจัยพื้นฐานปัจจัยหนึ่งของมาตรฐานความเป็นอยู่ที่ดี จึงถือเป็นการลงทุนเพื่อการพัฒนาทุนมนุษย์ เป็นสินค้าเพื่อส่วนรวมและสินค้าที่ดี ทีช่วยให้เกิดผลข้างเคียงด้านบวก เนื่องจากทรัพยากรของโลกมีจำกัด ขณะที่ความต้องการของมนุษย์มีไม่จำกัด ถ้าเราปล่อยให้บริการด้านสุขภาพเป็นสินค้าในระบบตลาดเสรี ราคาก็จะสูงขึ้น และคนที่มีเงินจะจ่ายเท่านั้นที่จะได้บริการสุขภาพ แต่ถ้าถือเป็นบริการที่รัฐบาลควรจัดหาให้ทุกคน ในทางปฏิบัติก็มักจะต้องปันส่วน ต้องมีการรอคิว จึงเป็นเรื่องสำคัญเรื่องหนึ่งที่จะต้องหาวิธีการจัดการการบริการด้านสุขภาพให้เกิดทั้งประสิทธิภาพและความเป็นธรรม

7. heterodox economics เศรษฐศาสตร์นอกคอก เศรษฐศาสตร์ที่ไม่ยึดแนวคิดทฤษฎีเศรษฐศาสตร์กระแสหลัก หรือ เศรษฐศาสตร์ที่สนับสนุนระบบทุนนิยมอุตสาหกรรมเป็นด้านหลัก หากใช้แนวคิดอื่น เช่น เศรษฐศาสตร์การเมือง, เศรษฐศาสตร์สถาบัน, สังคมวิทยา มานุษยวิทยา, จิตวิทยา ฯลฯ มาศึกษาวิเคราะห์ปัญหาทางเศรษฐกิจของประเทศต่างๆ และของโลกอย่างวิพากษ์วิจารณ์ เพื่อจะได้เข้าใจปัญหาเชิงโครงสร้างเศรษฐกิจอย่างรอบด้านเพิ่มขึ้น และเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาและพัฒนาเศรษฐกิจที่มีประสิทธิภาพ เป็นธรรม และยั่งยืนเพิ่มขึ้น

8. holism (holistic) 1) วิธีการบำบัดความเจ็บป่วยและดูแลสุขภาพแบบใหม่ ที่เน้นความสัมพันธ์ของสุขภาพที่ดี ทั้งกายและใจ ซึ่งประกอบกันขึ้นเป็นคนทั้งคนแบบองค์รวม
2.) แนวคิดที่ว่า สิ่งมีชีวิตและระบบสังคมทั้งหลายคือองค์รวม ที่มากกว่าผลบวกขององค์ประกอบส่วนต่างๆ แนวคิดนี้จะมองปัญหาแบบรอบด้าน เชื่อมโยงทุกสิ่งทุกอย่างเข้าด้วยกันเป็นสิ่งเดียวกัน ทำให้เข้าใจสภาพ สาเหตุ และทางแก้ปัญหา มากกว่าการมองปัญหาในแบบแยกส่วน อย่างที่ผู้เชี่ยวชาญหรือคนที่ได้รับการศึกษาเฉพาะด้านชอบมอง

9. holistic management การบริหารจัดการแบบองค์รวม การบริหารจัดการทรัพยากรที่ส่งเสริมความหลากหลาย เพิ่มผลผลิต สร้างความเข้มแข็งทางด้านการเงิน และการพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนที่มีส่วนได้ส่วนเสีย การบริหารจัดการแบบองค์รวมมองว่าทั้งปัจเจกชน ครอบครัว และชุมชนเป็นส่วนประกอบขององค์รวม ที่ต้องบริหารจัดการไปด้วยกัน ไม่ใช่มองอย่างแยกเป็นส่วนๆ วิธีการบริหารจัดการแบบนี้อาจจะนำไปประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการองค์กรธุรกิจชุมชน หรือโดยปัจเจกชนก็ได้

10. holistic medicine การแพทย์แบบองค์รวม การมองว่ามนุษย์ประกอบด้วยทั้งร่างกาย จิตใจและจิตวิญญาณ ดังนั้นการจะรักษาอาการป่วยไข้ของคน ต้องพิจารณาแบบองค์รวม คือ วิเคราะห์และหาทางบำบัดทั้งสุขภาพกายและใจ ซึ่งมีอิทธิพลต่อกันและกันสูง ไม่ใช่มองปัญหาแบบแยกส่วนว่าเกิดที่อวัยวะส่วนไหนก็รักษาเฉพาะส่วนนั้นเท่านั้น

11. housewifeisation กระบวนการที่ ระบบทุนนิยมโลก ใช้การทำงานบ้านและการทำงานแบบยังชีพที่ไม่ได้ค่าจ้างหรือค่าตอบแทนที่ต่ำมา กของผู้หญิงและสมาชิกอื่นๆในครอบครัวเป็นเครื่องมือทางอ้อมในการผลิตอาหารแล ะของจำเป็นในการดำรงชีวิต  เพื่อช่วยลดต้นทุนการผลิตและช่วยให้แรงงานรับจ้างที่ได้ค่าจ้างต่ำสามารถดำร งชีพ เพื่อทำงานให้ระบบทุนนิยมโลกต่อไปได้ เป็นการเอาเปรียบแบบซ่อนเร้น 2 ต่อ ซึ่งทำให้ประชาชนส่วนใหญ่ไม่ได้รับการพัฒนาคุณภาพชีวิตที่ดีพอ

12. human capital ทุนมนุษย์ แรงงานซึ่งมีความสามารถ ประสบการณ์ ทักษะ ถือเป็นส่วนหนึ่งของทุนขององค์กร ชุมชนและประเทศ และเน้นให้เห็นว่าทุนไม่ใช่มาจากโรงงาน เครื่องจักร วัตถุดิบ พลังงาน เทคโนโลยีต่างๆเท่านั้น

13. human development index (HDI) ดัชนีการพัฒนามนุษย์ ดัชชีวัดคุณภาพชีวิตของประชาชนในประเทศต่างๆที่โครงการพัฒนาสังคมของสหประชาชาติ (UNDP) คิดขึ้นมาใช้แทนการวัดระดับการพัฒนาของประเทศต่างๆ ในแง่ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศแบบเก่า โดยนอกจากจะวัดเรื่องรายได้ที่จับจ่ายใช้สอยได้แท้จริงของประชาชนแล้ว ยังวัดในเรื่องอายุเฉลี่ยของประชากร อัตราการรู้หนังสือ การมีส่วนร่วมในการกำหนดบทบาทของสถาบันทางสังคม ฯลฯ ด้วย ประเทศกำลังพัฒนาบางประเทศรวมทั้งไทย มีลำดับดัชนีการพัฒนามนุษย์ที่ต่ำกว่าลำดับดัชนีผลิตภัณฑ์มวลรวมต่อหัวประชากร เนื่องจากรัฐบาลของประเทศเหล่านี้ใช้นโยบายการพัฒนาประเทศที่เน้นแต่การเติบโตของเศรษฐกิจภาพรวม ไม่ได้ส่งเสริมการกระจายผลการพัฒนาทางเศรษฐกิจสังคมไปสู่ประชาชนต่างๆอย่างเป็นธรรม

14. human dignity ศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ คุณสมบัติของบุคคลที่ประกอบไปด้วยความหยิ่งในตัวเอง การตระหนักในตัวเอง ความภาคภูมิใจในตัวเอง ซึ่งควรถือเป็นเป้าหมายสำคัญในการพัฒนาทางเศรษฐกิจสังคม ไม่ใช่เพียงแค่หาเงินหรือวัตถุสิ่งของ และควรถือเป็นส่วนหนึ่งของสิทธิความเป็นมนุษย์ที่ควรกำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญของประเทศด้วย

15. human poverty index (HPI) ดัชนีความยากจนของมนุษย์ ในประเทศต่างๆที่วัดโดยสหประชาชาติ โดยพิจารณาจากตัวชี้วัด เช่น  อัตราการตายของประชากรก่อนอายุ 40 ปี อัตราส่วนการไม่รู้หนังสือของผู้ใหญ่ อัตราส่วนของการมีน้ำสะอาดใช้ บริการทางสาธารณสุข และอัตราส่วนของเด็กวัยต่ำกว่าที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน

16. human resource ทรัพยากรมนุษย์ คนที่ทำงานในองค์กร โดยเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับงานบุคลากร เป็นคำที่ฟังดูสมัยใหม่ แต่ไม่ใช่คำที่น่าพอใจนัก เพราะเทียบคนเท่ากับเครื่องจักรหรือเงินทุนในระบบการผลิต คนถือเป็นทรัพยากรอย่างหนึ่งก็จริง แต่เราควรตระหนักว่าคนเป็นเป้าหมายในการพัฒนาทางเศรษฐกิจสังคมด้วย นั่นก็คือ การพัฒนาต้องมุ่งเพื่อความกินดีอยู่ดี การมีความสุขของคนทั้งหมด ไม่ใช่มองคนเป็นแค่แรงงานในการพัฒนาเพื่อความมั่งคั่งทางวัตถุของคนส่วนน้อย

17. human rights สิทธิมนุษยชน, สิทธิความเป็นมนุษย์ สิทธิเสรีภาพทั้งทางการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมที่คนทุกคนควรจะได้รับจากรัฐ เช่น สิทธิมีส่วนร่วมในการปกครองและการใช้ทรัพยากรของประเทศอย่างเป็นประชาธิปไตย, สิทธิที่จะมีชีวิตความเป็นอยู่ที่มีมาตรฐานพอเพียงสำหรับคนทั่วไป , สิทธิที่จะได้รับบริการทั้งสาธารณสุขและการศึกษา โดยไม่ละเมิดสิทธิเสรีภาพของคนอื่น มีความหมายคล้ายคำว่า Civil Rights หรือ Civil Liberties แต่ 2 คำหลังนี้มักหมายถึงสิทธิเสรีภาพทางการเมืองเป็นหลัก

18. human security ความมั่นคงของมนุษย์ การเสนอมุมมองใหม่ที่เป็นการพัฒนาความมั่นคงของมนุษย์ แทนการมองเรื่องความมั่นคงของชาติ (National security) แบบเก่า ที่มักจะมองแต่เรื่องการป้องกันประเทศและการรักษาความมั่นคงของระบบการเมือง ความมั่นคงของมนุษย์ยึดหลักว่า มนุษย์ควรได้รับการสนองตอบความต้องการที่จำเป็น และมีชีวิตที่มีเสรีภาพและสันติสุขโดยปราศจากความกลัว มนุษย์ควรได้รับการพัฒนาทั้งในด้านเศรษฐกิจ อาหาร สุขภาพ สภาพแวดล้อม สังคมการพัฒนาตนเอง ชุมชน และมีความมั่นคงปลอดภัยทางการเมือง

19. hydrogen economy เศรษฐกิจที่ใช้พลังงานจากไฮโดรเยนซึ่งแยกได้จากน้ำเป็นหลัก ประเทศที่เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุด คือ ไอซ์แลนด์ ซึ่งสามารถพัฒนาพลังจากน้ำที่ใช้เขื่อนกั้น  (HYDROELECTRIC) และความร้อนใต้พื้นโลก (GEOTHERMAL) ได้เป็นสัดส่วนสูง ประหยัดการสั่งเข้าน้ำมันได้มาก และเป็นพลังงานที่ไม่ทำลายสภาพแวดล้อมเหมือนน้ำมันอีกด้วย

20. Imperfect competition การแข่งขันที่ไม่สมบูรณ์ สภาพตลาดในระบบทุนนิยมโลกปัจจุบันที่มีลักษณะการผูกขาดแฝงอยู่ ผู้ชาย (หรือผู้ซื้อ) ขนาดใหญ่มีอำนาจเหนือราคา อุปทาน อุปสงค์ อย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น มีผู้ผลิตเพียงไม่กี่ราย หรือผู้ผลิตสามารถโฆษณาชักจูงให้คนซื้อสินค้าของตนได้มาก แม้ราคาจะสูงกว่าสินค้าแบบเดียวกันของผู้ผลิตรายอื่น เป็นต้น

21. Indirect taxes ภาษีทางอ้อม เช่น ภาษีการค้า ภาษีมูลค่าเพิ่ม ภาษีสรรพสามิต ซึ่งผู้ผลิตเป็นผู้จ่ายโดยผู้ขายบวกเข้าไปในสินค้าบริการ แต่ผู้ที่รับภาระภาษีคือผู้บริโภค ภาษีทางอ้อมถือว่าไม่เป็นธรรมเท่ากับภาษีทางตรงที่เก็บในอัตราก้าวหน้าตามสัดส่วนของรายได้ เพราะภาษีทางอ้อมเก็บในอัตราเท่ากันไม่ว่าคนรวยหรือคนจน ดังนั้นเมื่อเทียบกับรายได้ของผู้บริโภคแต่ละคน คนจนจะเสียภาษีทางอ้อมเป็นสัดส่วนสูงกว่าคนรวย ประเทศกำลังพัฒนามักพึ่งภาษีทางอ้อมเป็นสัดส่วนสูงกว่าภาษีทางตรง นอกจากจะไม่เป็นธรรมแล้ว ประชาชนที่เสียภาษีทางอ้อมยังไม่รู้ตัวว่าพวกเขาเป็นผู้เสียภาษี เป็นเจ้าของงบประมาณและสาธารณะสมบัติของประเทศอีกด้วย

ที่มา
วิทยากร เชียงกูล
อธิบายศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนา, – – กรุงเทพฯ : สายธาร, 2550.
ISBN : 978-974-94365-7-8

Advertisements
 

ป้ายกำกับ: , ,

One response to “GNH และ 20 คำศัพท์สังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาที่น่ารู้จัก

  1. อ๊อฟ

    ตุลาคม 18, 2011 at 10:38 am

    ผมอยากให้ประเทศไทยของเราเป็นอย่างภูฐานผมอยากให้ประชาชนคนไทยมีฝามสุขมากๆ อยู่อย่างเรียบง่าย ไม่ต้องมีช่องว่างระหว่างคนจนกับคนรวย

     

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: